Uzun süre aç kalmak diyabette ne yapar?

Uzun açlık tek bir durumun adı değil. İnanç gereği tutulan oruç, planlı aralıklı açlık düzenleri ve bir işlem öncesinde beklenen aç saatler farklı sebeplerle başlar. Sebep ne olursa olsun bedenin kapıları açma sırası aynı kalır: önce karaciğerin deposu, sonra yeni glukoz üretimi. O sırayı öğün atlamayı anlatan yazı ayrıntısıyla veriyor.

Ayrım burada başlar. İnsülin etkisi yeterliyse geçiş düzenli ilerler, yetersiz kalırsa yağ yıkımı frenlenemez ve keton birikir. Ketonun nasıl oluştuğunu ve ne zaman gündeme geldiğini keton yazısı anlatıyor. Birikme sürerse dışarıdan görünen tablo da değişir: bulantı, kusma, karın ağrısı, derinleşip sıklaşan soluma, belirgin bir halsizlik. Bu tablonun adı ketoasidoz.

Risk herkese eşit dağılmaz. Şeker düşmesi kendini terleme, el titremesi, çarpıntı, ani bir açlık ve dağılan dikkatle duyurur. Uyarı hep aynı güçte gelmez; düşüşler tekrarladıkça ve uykuda bu işaretler zayıflar, ilk fark edilen şey doğrudan bulanıklık olur. Yükün ağırlaştığı gruplar belli:

• İnsülin ya da insülin salgılatan bir ilaç kullananlar; ilaç etkisini sürdürür, karbonhidrat ise gelmez.
• Daha önce ağır bir düşüş yaşamış ya da uyarıyı artık hissetmeyen kişiler.
• SGLT-2 inhibitörü kullananlar; uzun açlıkta ölçüm yükselmese bile keton birikebilir, bu biçimi ayrı bir yazı ele alıyor.
• Ketoasidoz öyküsü olanlar ve şekeri uzun süredir yüksek seyredenler.
• İleri böbrek hastalığı olanlar, gebeler ve emzirenler.

Sıvı ekseni ayrı ilerler. Yalnız yemenin kesildiği bir açlıkta bu eksen devreye girmez, içmenin de kesildiği açlıklarda kayıp fark edilmeden birikir. Kan koyulaşır, idrar azalır, sıcak bir günde tablo çok daha çabuk gelişir. Uzun bir açlığın son saatleri hem sıvının hem enerjinin en dibe indiği ana denk gelir; iki eksen aynı anda zorlanır.

Ortak çerçeve tek cümleye sığar: önce risk değerlendirmesi, sonra plan. Planlı bir açlıkta değerlendirme haftalar öncesinden yapılır ve kullanılan ilaçlar, geçmiş olaylar, eşlik eden hastalıklar birlikte tartılır. Sonuç tek bir evet ya da hayır çıkmaz. Kimi kişi düşük riskli sayılır, kimi kişi yüksek; arada güvenliğin belirsiz kaldığı bir kademe daha var. İşlem öncesi açlıkta süre kısadır, planı işlemi yapan ekip kurar ve ilaç düzeni yine gözden geçirilir. Bu ayarların hangisinin kime uyduğunu, kişinin dosyasını bilen bakım ekibi belirler.