داروهای دیابت به چند گروه بخش میشوند؟
· 2 دقیقه
از همینجا شروع کنید · 10 از 12
داروهایی که در دیابت به کار میروند نه بر پایهٔ نامشان، بلکه بر پایهٔ جایی که در بدن به آن دست میزنند گروهبندی میشوند. اینکه چند گروه درمیآید به سازندهٔ فهرست بستگی دارد؛ در جدول زیر نُه خانواده هست. نام روی جعبه نام تجاری است؛ جدایی اصلی در تقسیم کار میان کبد، لوزالمعده، کلیه و روده است.
دو جعبه که کنار هم روی پیشخوان داروخانه میایستند چنین مینمایند که یک کار میکنند. نمیکنند. یکی گلوکوزی را که کبد شبها به خون میریزد کم میکند و دیگری بخشی از گلوکوزی را که کلیه صاف کرده با ادرار بیرون میفرستد. آنچه دارو را ردهبندی میکند نام روی جعبه نیست، اندامی است که در بدن به آن دست میزند.
| گروه | جایی که به آن دست میزند | کاری که میکند |
|---|---|---|
| بیگوانید (متفورمین) | کبد | گلوکوزی را که کبد به خون میدهد کم میکند. |
| سولفونیلاوره | لوزالمعده | سلول بتا را به بیرون دادن انسولین میراند. |
| گلیناید | لوزالمعده | همان سلول را در ساعت غذا برمیانگیزد. |
| گلیتازون | ماهیچه و بافت چربی | پاسخ بافت به انسولین را نیرومند میکند. |
| مهارکنندهٔ DPP-4 | سطح سلول | آنزیمی را که هورمون غذا را میشکند کند میکند. |
| خانوادهٔ GLP-1 | لوزالمعده، معده، مغز | بیرون دادن انسولین را به غذا میبندد و معده را کند میکند. |
| مهارکنندهٔ SGLT-2 | کلیه | بخشی از گلوکوز صافشده را به ادرار میفرستد. |
| مهارکنندهٔ آلفا-گلوکوزیداز | رودهٔ باریک | سرعت شکسته شدن نشاسته را کند میکند. |
| انسولین | همهٔ بافتها | هورمونی را که نمیرسد از بیرون کامل میکند. |
شمار سطرهای جدول جهانی نیست؛ برخی فهرستها انسولین را جدا نگه میدارند و برخی خانوادههای قدیمی را هم که اینجا نیستند میشمارند. شمار سطر از شمار اندام بیشتر است: دو خانواده با زمانبندی جدا بر لوزالمعده فشار میآورند و خبر اصلی هم در ستون میانی میایستد. جعبههایی که از یک خانواده میآیند در بدن به یک در فشار میآورند و آنها که از خانوادههای جدا میآیند به درهای جدا؛ دانستن خانواده بیش از دانستن نام میگوید. جعبهای که گلوکوز را از کلیه بیرون میکند و جعبهای که معده را کند میکند، در روند روز یک نشان نمیگذارند.
راهنماها این نامها را مانند پله نمیچینند؛ در استانداردهای مراقبت، گزینش دارو خودش بخشی بلند است و آنچه تعیین میکند حالتهای دیگری است که فرد با خود دارد. سازمان جهانی بهداشت در ۲۰۲۵ خانوادهٔ GLP-1 را به فهرست داروهای اساسی برد. نه برای همه: برای بزرگسالانی که دیابت نوع ۲، بیماری قلبی-عروقی یا کلیوی و چاقی دارند.
روی برگ نخست دفتر سه ستون جا میشود: نام جعبه، مادهٔ مؤثر، اندامی که به آن دست میزند. مادهٔ مؤثر درست زیر نام تجاری با حرفهای ریز نوشته شده؛ پر کردن ستون آخر کار یک شب است. سپس همانجا میماند. اینکه قرص صبحانه و قرص شب چرا به ساعتهای جدا بسته شدهاند را هم همان ستون میگوید. نام از یاد میرود، اندام از یاد نمیرود.
- آیا همهٔ داروهای خوراکی در یک گروهاند؟
- نیستند. خوراکی بودن یک رده نیست، تنها راه مصرف است؛ قرصهایی که روی یک قفسهاند به اندامهای بسیار متفاوتی نگاه میکنند.
- جز متفورمین دارویی هست؟
- هست. متفورمین از خانوادهٔ بیگوانید است؛ خانوادههایی که به لوزالمعده، کلیه و روده نگاه میکنند در جدول جداگانه ایستادهاند.
- انسولین هم یک گروه شمرده میشود؟
- شمرده میشود. ردههای دیگر سازوکار خود بدن را میرانند و انسولین هورمونی را که نمیرسد مستقیم کامل میکند، از این رو هم در نوع ۱ و هم در نوع ۲ پیش روی شما میآید.
- آیا باید نام داروها را از بر کنم؟
- لازم نیست. دانستن اینکه جعبه به کدام اندام نگاه میکند به کار میآید؛ نامی دیگر از همان خانواده که برسد شگفتزده نمیشوید.
منابع
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 9. Pharmacologic Approaches to Glycemic Treatment: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S183–S215. doi:10.2337/dc26-S009
- World Health Organization. WHO updates list of essential medicines to include key cancer, diabetes treatments. Geneva: World Health Organization; 5 September 2025.
- Bailey CJ. Pharmacological therapies for type 2 diabetes: future approaches (narrative review). Diabetologia. 2025;69(1):20–35. doi:10.1007/s00125-025-06581-6
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu-2026. 17. Baskı. TEMD; 2026. ISBN 978-625-99759-8-6
- Klinik Endokrinoloji ve Diyabet Derneği (KEDD). Tip 2 Diyabet Farmakolojik Tedavi Kılavuzu. Yenilenmiş 2. Baskı. KEDD; 2023. ISBN 978-605-74516-0-6