Wat is diabetische ketoacidose?

Ketoacidose komt niet uit één gebeurtenis voort. Ze komt uit veranderingen die over elkaar heen schuiven. De aanmaak van ketonen loopt zonder ophouden door. Hoe die aanmaak begint vertelt het artikel over ketonen. Hopen de ketonen zich op, dan schuift het evenwicht van het bloed naar de zure kant. Daar komt verlies van water bij. Het beeld waarin dat verlies de overhand krijgt behandelt een apart artikel. Wat de ketoacidose opbouwt is dat die dingen tegelijk opschuiven.

Achter die veranderingen staat één tekort: dat de werking van insuline niet volstaat. Niet volstaan betekent niet ontbreken. Bij de een is er heel weinig insuline. Bij de ander is ze er wel. Maar niet genoeg om de afbraak van vet te remmen. Richtlijnen omschrijven het beeld daarom niet met een volledig ontbreken maar met een tekortschietende werking. Daarom komt het ook bij type twee diabetes voor.

Elk van die veranderingen geeft naar buiten een eigen teken. Het beeld blijkt niet uit één klacht maar uit tekenen die samen optreden.

De tekenen komen niet allemaal samen en niet in dezelfde volgorde. In het ene beeld staat de misselijkheid voorop, in het andere de ademhaling. Sommigen vergelijken de fruitige geur met die van nagellakremover. De persoon zelf merkt die meestal niet. Iemand ernaast wel. Buikpijn kan aan een gewone maagklacht doen denken. Wat het onderscheidt is dat de pijn niet alleen komt. Staat er droge mond, diepe ademhaling of slaperigheid naast, dan is het beeld een ander.

Ketoacidose volgt geen traag beloop. Binnen uren of een dag of twee wordt het zwaarder. Een beeld dat in de ochtend met milde misselijkheid begint kan er in de avond heel anders uitzien. Die snelheid is wat ketoacidose het duidelijkst onderscheidt van een gewone hoge meting, en dat maakt het waardevol om het beeld vroeg te herkennen.

Bij type een diabetes is de aanmaak van insuline al heel klein. Het beeld komt in die groep dus vaker op. Type twee diabetes is niet vrijgesteld en het is er ook niet zeldzaam. Een infectie, een zware ziekte, een operatie of sommige groepen medicijnen maken de ondergrond klaar. Een infectie heeft haar eigen tekenen. Koorts, rillen, hoesten, keelpijn. Branden bij het plassen, roodheid op de voet, een wond die lekt of niet sluit. Op ziektedagen stijgt de behoefte aan insuline en daalt de eetlust. Er is ook een vorm die zich ontwikkelt zonder dat de meting duidelijk stijgt; dat is het onderwerp van een apart artikel.

Ketoacidose herkennen hangt niet aan één meting maar aan het samen zien van de tekenen. De ketonmeting is maar een deel van dat lezen. Beoordelen waar het beeld staat en wat het vraagt is het werk van het zorgteam.