Czemu cukrzyca powoduje pragnienie i chudnięcie?

Nerka wchłania z powrotem cukier przechodzący z krwi i oddaje go krwi; ale ta zdolność wchłaniania nie jest bez granic. Gdy hiperglikemia trzyma się powyżej tej granicy, przenośniki glukozy w nefronie nasycają się, a nadmiar cukru przecieka do moczu. Odchodząc, cukier ciągnie ze sobą wodę; nazywa się to diurezą osmotyczną. Poliuria rodzi się właśnie z tego ciągnięcia: mocz robi się i częstszy, i obfitszy.

Tracony płyn zagęszcza krew; osmoreceptory w podwzgórzu odczytują to zagęszczenie i włączają alarm pragnienia. Usta wysychają, język przykleja się do podniebienia. Nocny sen rozdziela się między wodę a toaletę. Wypijana woda dalej odchodzi z moczem, więc polidypsja się nie zamyka. Szklanka pustoszeje, pragnienie stoi na miejscu. Odchodzi zresztą nie tylko woda; sód i potas mieszają się w ten sam strumień, a siła mięśni bierze z tej straty swoją część.

Chudnięcie ma dwa kanały, a pierwszym jest mocz. Węglowodany zjedzonego chleba, mleka i owocu wchodzą do krwi jako glukoza; część tej glukozy trafia do moczu bez zużycia. Nawet ktoś, kto wstaje od stołu najedzony, zostawia część energii w toalecie.

Drugi kanał leży po stronie insuliny. Jeśli insuliny brakuje albo insulinooporność osłabia sygnał, komórka nie wpuszcza glukozy czekającej u drzwi. Ciało zachowuje się wtedy tak, jakby głodowało: rozkłada tkankę tłuszczową, a wątroba wytwarza nowe paliwo. Przy braku insuliny glukagon zostaje bez przeciwwagi; aminokwasy uwalniane z mięśnia idą do wątroby i zamieniają się tam w nową glukozę. Bilans białka mięśniowego przechodzi w ten sposób na stratę, a budowa nowego białka cofa się. Waga schodzi nie z talerza, tylko z zapasu.

Ciągły głód też należy do tego obrazu. Nawet gdy cukier we krwi jest wysoki, wnętrze komórki zostaje bez paliwa, a mózg odczytuje tę pustkę jako głód. Ochota na przekąskę wraca nawet po śniadaniu. Zmęczenie wiąże się z tym samym korzeniem: ubywający płyn, stopiona tkanka mięśniowa i energia, która nie wchodzi do środka. Dlatego w środku dnia pracy osłabienie bierze górę.

Ten sam mechanizm nie rzuca się w oczy w każdej cukrzycy z tym samym tempem. W jakiej kolejności pojawiają się znaki i które połączenie wymaga oceny tego samego dnia, wylicza po kolei osobny tekst o pierwszych objawach cukrzycy.

Gdy po rozpoczęciu leczenia glukoza zbliży się do zakresu docelowego, nerka przestaje oddawać cukier do moczu. Diureza osmotyczna staje, równowaga płynów siada, nocne pobudki rzedną. To, że pragnienie i chudnięcie idą razem, bierze się stąd, że oba wytwarza ten sam mechanizm.