Jak wykryć cukrzycę, gdy nie ma dolegliwości?

Stan, w którym nic się nie czuje, opisuje się najtrudniej. Nie ma bólu, nie ma pragnienia, nie ma spadku wagi; rano i wieczorem wszystko idzie jak zwykle. Gdy cukier we krwi zaczyna rosnąć, ciało nie wytwarza ostrzeżenia. Jedyne, co wytwarza, to cisza; jak długo ta cisza trwa, ocenia się dopiero, patrząc wstecz.

Bezpośredniej miary tego czasu nie ma; dnia początku nie zapisuje żaden rejestr. Pewne badanie poszło drogą pośrednią. W dwóch osobnych populacjach częstość jednego znaleziska w małych naczyniach wykreślono wobec czasu, jaki minął od rozpoznania, a linię przedłużono wstecz. Punkt, w którym znalezisko schodziło do zera, wypadł lata przed dniem rozpoznania.

Logika badania przesiewowego wychodzi z tej luki. Jeśli obraz niedający dolegliwości poddaje się pomiarowi, to znaczy, że istnieje odstęp, w którym pomiar wchodzi do kolejki przed dolegliwością. W kryteriach jednej z wytycznych to, kogo w tym odstępie bierze się pierwszego, opisuje się wagą czynników: nadwaga, dołożona do niej historia rodzinna, cukrzyca w ciąży w przeszłości, wcześniejszy wynik graniczny. Próg wieku i odstęp powtarzania są za to własnymi wyborami tej samej wytycznej; uzasadnieniem za nimi jest sam cichy okres.

Za ostatnim wierszem stoi jedno badanie. W szerokiej sieci podstawowej opieki, obejmującej dorosłych o wysokim ryzyku, jednostki lekarskie rozdzielono losowaniem: w jednej części prowadzono badanie przesiewowe, w drugiej nie. Wybraną z góry zmienną wynikową była umieralność. Po blisko dziesięcioletniej obserwacji różnicy między grupami nie było; ani w umieralności ogólnej, ani w tej z przyczyn sercowo-naczyniowych, ani w tej wiązanej z cukrzycą.

Ten wynik czyta się na dwa sposoby. Jeden z nich jest błędny. Badanie zmierzyło, że zbiorowe przesiewanie dorosłych o wysokim ryzyku nie zmieniło dziesięcioletniej umieralności. W większości przesianego tłumu cukrzycy i tak nie było; odsetek policzono na całości tego tłumu, a liczba osób z rozpoznaniem została w tej puli mała. We własnym omówieniu badania zysk widzi się jako ograniczony do osób, u których chorobę da się znaleźć.

To, co następuje po tym kroku, bierze tekst „Jakie badania rozpoznają cukrzycę?”. Znaki wychodzące na jaw, gdy cisza się psuje, wylicza z kolei tekst „Jakie są pierwsze objawy cukrzycy?”. Stan przedcukrzycowy też zostaje w tym samym cichym paśmie: wynik, który nie doszedł do progu rozpoznania, ale wyszedł ponad zwykły zakres.

Zostają dwa zdania i oba wychodzą z tego samego zapisu. Zbiorowe przesiewanie dorosłych o wysokim ryzyku nie ruszyło w zapisach dziesięcioletniej umieralności. A tego, że u kogoś bez dolegliwości cukrzycę widać wyłącznie pomiarem, tamten zapis w ogóle nie sprawdzał.