Những ngày ốm thì thuốc ra sao?

Một nhiễm trùng có sốt đưa cơ thể vào trạng thái báo động và đẩy lên các nội tiết tố đối kháng như cortisol, adrenaline, glucagon. Những nội tiết tố này làm cùn đáp ứng của các mô với insulin, và làm nhanh việc gan sản xuất đường. Nghĩa là ốm sẽ đưa đường huyết lên, ngay cả khi không ăn gì. Còn có một lực nữa chạy ngược lại. Nôn và tiêu chảy mang đi cả thức ăn lẫn dịch, và kéo bức tranh về phía ngược lại.

Điểm mong manh nhất là việc thiếu nước. Khi dịch vơi đi thì dòng máu tới thận giảm, và thận làm chậm tốc độ dọn các chất khỏi máu. Những thuốc rời cơ thể chủ yếu qua đường thận chịu ảnh hưởng thẳng từ sự chậm ấy. Metformin là ví dụ nổi tiếng nhất. Chất vốn ra ngoài không trở ngại trong điều kiện bình thường, khi đường ra hẹp lại thì dồn trong máu và làm căng cân bằng acid lactic.

Các thuốc ức chế SGLT-2 đi một đường khác. Vì họ này gửi đường ra ngoài theo nước tiểu nên nó vốn đã làm tăng mất dịch; điều đó chồng lên phần mất do bệnh mang tới. Nó còn một tác dụng thứ hai. Nó làm lệch thế cân bằng giữa insulin và glucagon, cơ thể quay sang lấy mỡ làm nhiên liệu, và việc tạo ceton nhanh lên. Bức tranh nhiễm toan sinh ra từ đó có thể phát triển ngay cả khi phép đo trông không cao; tên của nó trong y văn là nhiễm toan ceton đường huyết bình thường.

Cả hai bức tranh đều gặp không thường xuyên. Nhưng gặp không thường xuyên không có nghĩa là không đáng kể, khi các điều kiện chồng lên nhau. Nguyên do của sự mong manh đổi theo từng họ; điểm yếu của mỗi họ nằm ở một chỗ khác.

• Metformin: đường ra gần như hoàn toàn đi qua thận, và mất dịch là thứ đầu tiên làm hẹp con đường ấy.
• Ức chế SGLT-2: làm sâu thêm việc mất dịch và làm cho việc tạo ceton dễ hơn.
• Sulfonylurea: vẫn tiếp tục kích thích tuyến tụy, và khi không có thức ăn vào thì khả năng hạ đường huyết lớn lên.
• Chủ vận GLP-1: làm chậm việc rỗng dạ dày, làm sâu thêm buồn nôn và chán ăn.
• Vài thuốc huyết áp và thuốc lợi tiểu: đẩy việc mất dịch và gánh của thận về cùng một hướng.
• Insulin: trong danh sách này thì nó đứng ngược lại, vì nhu cầu không biến mất.

Insulin thật sự đứng ở một chỗ khác trong danh sách này. Trong lúc nhiễm trùng, nhu cầu của cơ thể với insulin không giảm; phần lớn là nó tăng. Việc cho insulin ra khỏi cuộc hoàn toàn chỉ vì cái đĩa còn trống sẽ hé mở một cánh cửa thứ hai lên trên vấn đề thứ nhất. Cơ thể chuyển sang đốt mỡ và các ceton dồn lại. Nghĩa là không ăn được thì cũng không tự nó đưa nhu cầu insulin về không.

Tổng của tất cả những điều đó là thế này. Ngày ốm sẽ ra sao thì tùy họ thuốc, tùy tình trạng thận, tùy thức ăn có ở lại trong dạ dày hay không, và tùy bệnh sẽ kéo dài mấy ngày. Một câu chung duy nhất không đáp ứng nổi bốn biến số cùng lúc. Vì vậy các quy tắc ngày ốm là một kế hoạch có sẵn, mà người ta dựng cùng ê kíp điều trị lúc còn khỏe. Khi cơn sốt lên và giấc ngủ bị cắt thì làm ra một quyết định mới là việc khó. Một văn bản viết sẵn sẽ chuyển quyết định về một ngày khỏe mạnh. Có người giữ tờ giấy ấy trong ngăn tủ đầu giường, cạnh cái nhiệt kế.