کتون چیست و کی دیده میشود؟
· 3 دقیقه

کتون سوخت ذخیرهای است که کبد از چربی میسازد، وقتی سلولها نتوانند گلوکوز را به اندازهٔ کافی به کار ببرند. بودن آن به مقدار کم معمولی است؛ مشکل با جمع شدنش بیرون میآید. این نوشته میگوید کتون چیست، چرا خون و ادرار چیز جدایی نشان میدهند و این موضوع در کدام حالتها پیش میآید.
سلولها انرژی را بیشتر از گلوکوز میگیرند و برای بردن این سوخت به درون به انسولین نیازمندند. اثر انسولین که ناکافی بماند گلوکوز در خون جمع میشود اما به درون سلول نمیرود. بدن در آن هنگام به سوخت دوم خود رو میکند. کبد شکستن اسیدهای چرب را آغاز میکند و ترکیبهایی به نام کتون بیرون میآیند. اینها برای ماهیچه و مغز سوختهای واقعیاند، یعنی کتون بهخودیخود خرابی شمرده نمیشود.
پس از روزی که با ناشتای دراز گذشته یا پس از پیادهرویای دراز، ساخته شدن اندکی کتون معمولی است. تصویر در نقطهای عوض شدن آغاز میکند که سرعت ساخت از سرعت مصرف پیش بیفتد. کتونها که جمع شوند تعادل اسید خون به هم میخورد و این خزیدن نشانهای خود را به بیرون میدهد. تهوع، درد شکم، نفس ژرف و تند و بوی میوه در دهان در صدر این نشانها هستند.
آنچه جمع شدن را تند میکند این است که اثر انسولین زیر نیاز آن روز بدن بماند. گاهی این اثر یکسره تمام میشود. صورتی که بیشتر دیده میشود جداست. انسولین هست اما نمیتواند کار کند. راهنماها هر دو را در یک عنوان گرد میآورند: کمبود یا مطلق است یا نسبی و هر دو به یک در میرسند. جمع شدن که آغاز شود تصویر در چند ساعت ساخته میشود و بر روزها پخش نمیشود. به همین دلیل کتون خبری جدا از خود شکر با خود دارد.
به کتون از دو راه نگاه میشود و این دو راه یک خبر نمیدهند.
| اندازهگیری از خون | نوار کتون ادرار | |
|---|---|---|
| چه میگیرد | بتا هیدروکسی بوتیرات، گونهٔ غالب کتون | بیشتر استو استات |
| کدام لحظه را نشان میدهد | همان لحظهای که در آن هستیم | چند ساعت پیش را |
| شکل نتیجه | یک مقدار عددی | جور کردن درشت با کارت رنگ |
| سستی شناختهشده | نوارش گرانتر است | هنگام آغاز تصویر کم و هنگام سامان گرفتن زیاد میتواند دیده شود |
فاصلهٔ میان این دو جزئی کوچک نیست. نوار ادرار آنچه رخ داده را دیر میرساند، چون ادرار آنچه چند ساعت پیش صاف شده را با خود دارد. تصویر که سامان گرفتن آغاز کند نوار میتواند هنوز رنگی تیره بدهد. سبب این است که در هنگام سامان گرفتن، گونهای که نوار میگیرد موقت زیاد میشود. اندازهگیری خون اما همان لحظهای را نشان میدهد که در آن هستیم و راهنماها به همین دلیل اندازهگیری خون را جلو میگذارند.
موضوع کتون هر روز پیش نمیآید و عنوانی نیست که پایش پیوسته بخواهد. در حالتهایی معین جلو میآید:
- روزهای بیماری که در میان میآیند: وقتی تب، لرز، سوزش هنگام ادرار یا اسهال بدن را خسته کنند
- استفراغ یا نتوانستن نگه داشتن مایعی که گرفته شده
- کم ماندن انسولین به هر شکل، برای نمونه گرفتگی ست پمپ
- بالا پیش رفتن اندازهگیری بیش از آنچه انتظار میرفت
- افزوده شدن یکی از نشانهای بالا به تصویر
اینکه نتیجه چقدر است و چه چیزی همراه آن است با هم معنا میسازند. ماندن نوار در قفسهٔ نمدار حمام میتواند رنگش را خراب کند و تاریخ پایانی روی قوطی هم بر نتیجه اثر دارد. همانگونه که دماسنج تب را میسنجد و سببش را نمیگوید، اندازهگیری کتون هم حال را وصف میکند. معنای نتیجه را تیم مراقبت با نگاه به تمام آن فرد تعیین میکند.
استثنایی هست. اگر کنار اندازهگیری، استفراغ و درد شکم و نفسی که ژرف میشود یا حالت خواب بایستد، تصویر تا نوبت بعد نمیماند. اینکه کدام نشانها منتظر نمیمانند را نوشتهای جدا میچیند.
منابع
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 6. Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Supplement_1):S132–S149. doi:10.2337/dc26-S006
- Umpierrez GE, Davis GM, ElSayed NA, et al. Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report (ADA, EASD, JBDS, AACE, DTS). Diabetes Care. 2024;47(8):1257–1275.
- Lizzo JM, Goyal A, Kaur J. Adult Diabetic Ketoacidosis. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Updated 30 November 2025. Bookshelf ID: NBK560723.
- Rodriguez Alvarez P, San Martin VT, Morey-Vargas OL. Hyperglycemic crises in adults: A look at the 2024 consensus report. Cleve Clin J Med. 2025;92(3):152-158. doi:10.3949/ccjm.92a.24089
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Type 1 diabetes in adults: diagnosis and management. NICE guideline NG17; 2015, last updated 2022.
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu-2026. 17. Baskı. TEMD; 2026. ISBN 978-625-99759-8-6