کدام وضعیت منتظر نمیماند؟
· 3 دقیقه

بیشتر پرسشهایی که در دیابت پیش میآیند تا نوبت بعد میمانند، اما چند وضعیت همان روز را میخواهند. آنچه جدا میکند عدد دستگاه نیست، نشانهایی است که بدن میدهد: هوشیاری، نفس کشیدن، استفراغ و زخم. جدول زیر این نشانها را همانگونه که راهنماها وصف میکنند میچیند.
در کسی که با دیابت زندگی میکند بیشتر دگرگونیها بر زمان پخش میشوند و تا دیدار بعد میمانند. خستگی، تکان خوردن اشتها یا شکستن خواب چیزهایی هستند که در دفتر نوشته میشوند. اما چند نشان آن صف را میشکنند. نکتهٔ مشترکشان این است: بدن تعادل را خودش نمیتواند جمع کند و تصویر خودبهخود برنمیگردد. موضوع این نوشته همان فهرست کوتاه است.
این فهرست را رقم روی صفحهٔ دستگاه اندازهگیری نمیسازد، بلکه این میسازد که بدن در آن هنگام چگونه رفتار میکند. یک عدد در کسی بخشی از روزی آرام است و در دیگری نخستین ساعت تصویری سنگین. راهنماها هم شتاب را به یک مرز نمیبندند؛ به نفس کشیدن، به روشنی هوشیاری و به ماندن یا نماندن مایع در معده نگاه میکنند. زبان نشانها بیش از رقم میگوید.
| نشان | معنای آن |
|---|---|
| دگرگونی در هوشیاری | سختی در بیدار کردن، غفلت یا بیپاسخی؛ یعنی تعادل سوخت و مایع مغز به هم خورده. |
| نایستادن استفراغ | تهوع و استفراغ چهرهٔ زودهنگام کتواسیدوزند؛ درد شکم هم بارها همراهشان میآید. |
| نفس ژرف و تند | بدن میکوشد اسید خون را با نفس بیرون کند. در کتواسیدوز دیده میشود، اما در هر مورد بیرون نمیآید؛ این نفس که شنیده نشود استفراغ و غفلت تصویر را برمیدارند. |
| بوی میوه در دهان | بوی استونی که با نفس بیرون میآید؛ نشان بیرونی جمع شدن کتون در خون. |
| نماندن مایع | آبی که جرعهجرعه نوشیده میشود هم اگر در معده نماند از دست رفتن آب تند میشود و راهی برای سامان گرفتن در خانه نمیماند. |
| قند افتاده در حالی که بلعیدن ممکن نیست | سرگشتگی، ندادن پاسخ یا تشنج چهرهٔ این تصویرند. چیزی که از راه دهان داده شود کار نمیکند؛ راهی که گرفته میشود و اینکه چه کسی آن را پیش میبرد را نوشتهٔ گلوکاگون میگوید. |
| درد سینه یا تنگی نفسی که نمیرود | در دیابت درد سینه میتواند کند شود؛ تنگی نفسی که هنگام بالا رفتن از پله میآید، تهوع و خستگی نامعمول هم به همان در میرسند. |
| زخم یا سرخیای که روی پا تند بزرگ میشود | مرز سرخی که در چند ساعت پهن شود یعنی عفونت در حال پخش شدن است. عوض شدن رنگ، تاولی پر از آب و بیحسی تازه در پا هم نشانهایی هستند که راهنماها سنگین میشمارند. |
هر سطر جدول یک مشاهده است، نه یک تشخیص. دو نشان که کنار هم بایستند تصویر روشنتر است؛ حالتی را که نفس ژرف بر استفراغ سوار میشود راهنماها زیر عنوانی جدا وصف میکنند. هوشیاری که بسته شود تصمیم در دست خود آن فرد نمیماند. در آن هنگام کسی که تصویر را میخواند کسی است که کنارش هست.
شتاب واژهای از ترس نیست، خبری از زمان است. کتواسیدوز در چند ساعت یا یکی دو روز سنگین میشود؛ تصویر بحرانی دیگر بسیار کندتر پیش میرود و خطی که این دو را جدا میکند موضوع نوشتهای دیگر است. دانستن زمان تصمیم را جلو میآورد و چشمهای درون خانه را هم بخشی از فهرست میکند.
- چرا در این فهرست هیچ مرز عددی نیست؟
- چون آنچه شتاب را تعیین میکند رقم روی صفحه نیست، رفتار بدن است. یک اندازهگیری در دو نفر دو چیز جدا میگوید و راهنماها تشخیص را به آزمایشگاه میسپارند و نشانها را جلو میگذارند. واحد اندازهگیری از کشوری تا کشوری عوض میشود؛ زبان نشانها اما مشترک است.
- تنها چیزی که همان روز باید دیده شود قند بالاست؟
- نه. قند افتاده در حالی که بلعیدن ممکن نیست هم در همان صف است، چون چیزی که از راه دهان داده شود کار نمیکند. قند افتادهای که با وجود درست شدن بازمیگردد هم به همان جا میافتد؛ برخی داروها بیش از انتظار در بدن میمانند و کار کلیه که به هم بخورد این مدت درازتر هم میشود. زخم پا از راهی دیگر پیش میرود؛ راهنماها سرخیای را که تند پهن میشود در ردهٔ سنگینتر میگذارند. فشار در سینه یا تنگی نفس بیسبب هم نشانی است که در دیابت میتواند خاموش پیش برود.
منابع
- Umpierrez GE, Davis GM, ElSayed NA, Fadini GP, Galindo RJ, Hirsch IB, Klonoff DC, McCoy RG, Misra S, Gabbay RA, Bannuru RR, Dhatariya KK. Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report. Diabetes Care. 2024;47(8):1257-1275. doi:10.2337/dci24-0032
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 6. Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Supplement_1):S132–S149. doi:10.2337/dc26-S006
- Dhatariya K, Mustafa O, Stathi D. Hyperglycemic Crises. Endotext. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc.; updated 10 June 2025.
- Senneville É, Albalawi Z, van Asten SA, et al. IWGDF/IDSA guidelines on the diagnosis and treatment of diabetes-related foot infections (IWGDF/IDSA 2023). Diabetes Metab Res Rev. 2024;40(3):e3687. doi:10.1002/dmrr.3687
- Mathew P, Thoppil D. Hypoglycemia. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022.
- Agashe S, Petak S. Cardiac Autonomic Neuropathy in Diabetes Mellitus. Methodist Debakey Cardiovasc J. 2018;14(4):251-256. doi:10.14797/mdcj-14-4-251