Hoe raakt beweging de bloedsuiker?

Om de spiercel binnen te komen heeft glucose een transporteiwit nodig. Dat transporteiwit heet GLUT4 en wacht in rust binnen in de cel, in de wand van kleine blaasjes. Komt er insuline, dan gaan die blaasjes naar het celmembraan. De transporteur komt aan de oppervlakte en er gaat een deur open voor glucose. Trekt de spier samen, dan begint diezelfde verplaatsing zonder signaal van insuline. Dat heet translocatie van GLUT4, het overgaan van de transporteur uit de voorraad naar het celmembraan. De samentrekking bouwt zelf een keten van signalen. Dat gaat via een calciumgolf in de cel en via energiesensoren. De deur waar het op uitkomt is dezelfde. De weg ernaartoe niet.

Dat onderscheid is geen detail dat op papier blijft. Ook als de weg van insuline door insulineresistentie afgestompt is, blijft de weg van de samentrekking werken, want de twee gaan met aparte knoppen open. De dijspier van iemand die een helling op loopt zet de deur die insuline met moeite op een kier krijgt zelf helemaal open. Daarom begint de waarde midden in aerobe beweging te dalen, zonder dat er iets aan de dosis van een medicijn is veranderd.

Het echte lange effect begint als de sessie voorbij is. De adem komt tot rust, het zweet droogt op. De spier begint ondertussen de voorraad glycogeen aan te vullen die hij geleegd heeft. Dat aanvullen duurt uren. Al die tijd trekt de spier de glucose gretiger uit het bloed dan anders. De gevoeligheid voor insuline die na één wandeling toeneemt strekt zich over een groot deel van de dag uit. Het spoor van beweging in de ochtend ligt er bij het avondeten nog. Dat venster heeft ook een keerzijde. Bij wie insuline of een prikkelend medicijn gebruikt kan de waarde uren later onder de grens voor een daling zakken, vaak in de nacht. Die late daling is geen apart voorval maar het late gezicht van datzelfde aanvullen.

De soort beweging verandert het beeld nog een keer. Aerobe inspanning en krachttraining gedragen zich anders, zowel binnen de sessie als in de uren erna.

De regel over stijgen lijkt tegen het gevoel in te gaan, maar het mechanisme is bekend. Bij zware inspanning komen tegenregulerende hormonen vrij. Die prikkelen de lever en er gaat glucose het bloed in. Wat eruit komt kan een tijdlang meer zijn dan de spier wegtrekt. Dat betekent niet dat de spier geen glucose opneemt. De stijging is tijdelijk. De toename van de gevoeligheid na de sessie komt evengoed tot stand.

Sessies die zich herhalen leggen daar nog een laag overheen. Een spier die geregeld werkt maakt meer GLUT4 aan. De voorraad in de cel groeit. Elk signaal van insuline of samentrekking stuurt dan meer transporteurs naar de oppervlakte. De deuren staan niet voortdurend open. In een spier die rust wacht de transporteur weer in het blaasje. Die winst blijft staan zolang de training doorgaat. Stopt de beweging, dan zakt de voorraad binnen dagen terug.

Het vermogen van de spier om glucose op te nemen gedraagt zich niet als een saldo dat zich op een rekening opstapelt. Alle drie de effecten hangen aan herhaling. De opname bij het samentrekken. De gevoeligheid in de uren erna. De voorraad transporteurs die in weken groeit. Wordt er gepauzeerd, dan trekt de voorraad zich als eerste terug en gaat het aantal deuren omlaag dat dezelfde insuline kan openen.