Gaat diabetes over, of is het blijvend?

Bij type 1 diabetes nemen de bètacellen die insuline maken door de afweerreactie blijvend af; de verloren cellen komen niet terug. In de maanden na de diagnose kan de benodigde insuline een tijd teruglopen; dat in maanden gemeten venster heet de wittebroodsweken. Sluit dat venster, dan stijgt de behoefte aan insuline. Voor wie de zorg draagt kan dat op een verslechtering lijken. De stijging komt uit het bekende beloop van het celverlies. Bij type 2 diabetes is het beeld soepeler: zakt de insulineresistentie, dan kunnen de suikerwaarden zonder medicijnen in het streefbereik blijven.

Het criterium in het internationale consensusrapport gaat zo. De HbA1c wordt minstens drie maanden na het staken van de diabetesmedicijnen bepaald. Blijft die onder de drempel voor de diagnose, dan geldt het beeld als remissie. Het woord is met zorg gekozen. Remissie is een omschrijving die van meet af aan aanvaardt dat het beeld kan terugkomen; het betekent geen volledige genezing. Voor prediabetes wordt dit woord niet gebruikt; de terugkeer daar behandelt een apart artikel.

Wat de remissie bij type 2 diabetes trekt is blijvend gewichtsverlies. In een gerandomiseerd onderzoek met intensieve voedingsbegeleiding was na twee jaar meer dan een derde van de deelnemers in remissie. Bij wie het gewicht er niet weer bij kreeg hield de remissie vaker aan.

De lange opvolging van diezelfde deelnemers liet iets anders zien. In het vijfde jaar was het aandeel dat in remissie bleef duidelijk gedaald. Verslapte de ordening die van het ontbijt tot het avondeten liep, dan kwam het gewicht terug en de suiker ermee. In de gegevens springen deze factoren eruit:

• Dat er sinds de diagnose weinig tijd is verstreken
• Duidelijk gewichtsverlies dat jarenlang behouden blijft
• Dat een deel van de bètacellen nog altijd insuline afgeeft

Daar ligt de reden voor de jaarlijkse controles. Ook de periode van remissie wordt gevolgd. Screening op retinopathie achter in het oog en opvolging van nefropathie in de nier blijven staan. Bloeddruk en bloedvetten blijven in de agenda. Ook als het in de keuken goed gaat blijven die afspraken staan. De winst is concreet. Jaren die in het streefbereik verlopen zijn jaren waarin problemen met de nieren en de bloedvaten minder vaak voorkomen.

Gaat diabetes helemaal over als je afvalt?

Wat in de gegevens te zien is, is geen volledige genezing maar remissie. In de jaren dat het gewichtsverlies behouden blijft, blijft de suiker in het streefbereik; komt het gewicht terug, dan stijgen de waarden mee.

Gaat het over zonder medicijnen?

In de omschrijving van remissie zit dat de medicijnen gestaakt zijn; een beloop zonder medicijnen hoort bij die omschrijving. Dat staken is een proces dat met meten en opvolging verloopt.

Het beeld dat uit de gegevens komt is kort gezegd dit: de diagnose diabetes blijft in het dossier, de suikerwaarden zijn een hoofdstuk dat te veranderen valt. Remissie is de naam van een periode waarin de ziekte stilvalt.