Wat doet lang vasten bij diabetes?

Lang vasten is niet de naam van één toestand. Vasten uit geloof, geplande ordeningen van periodiek vasten en de nuchtere uren voor een ingreep beginnen om verschillende redenen. Wat de reden ook is, de volgorde waarin het lichaam de deuren opent blijft gelijk: eerst de voorraad van de lever, daarna het maken van nieuwe glucose. Die volgorde geeft het artikel over het overslaan van een maaltijd in detail.

Hier begint het onderscheid. Volstaat de werking van insuline, dan verloopt de overgang ordelijk. Schiet ze tekort, dan is de afbraak van vet niet te remmen en hopen ketonen zich op. Hoe een keton ontstaat en wanneer het aan de orde komt vertelt het artikel over ketonen. Houdt het ophopen aan, dan verandert ook het beeld dat van buiten te zien is: misselijkheid, braken, buikpijn, een ademhaling die dieper en sneller wordt, een duidelijke futloosheid. De naam van dat beeld is ketoacidose.

Het risico ligt niet bij iedereen gelijk. Een lage suiker meldt zich met zweten, trillende handen, hartkloppingen, plotselinge honger en aandacht die uiteenvalt. De waarschuwing komt niet altijd even sterk; herhalen de dalingen zich, en in de slaap, dan verzwakken die tekenen en is wazigheid het eerste wat opvalt. De groepen waar de last zwaarder ligt zijn bekend:

• Wie insuline of een medicijn dat insuline laat afgeven gebruikt; het medicijn werkt door en het koolhydraat komt niet.
• Wie eerder een zware daling had of de waarschuwing niet meer voelt.
• Wie een SGLT-2-remmer gebruikt; bij lang vasten kan er keton opstapelen zonder dat de meting stijgt, en die vorm behandelt een apart artikel.
• Wie ketoacidose in de voorgeschiedenis heeft en wie al lang een hoge suiker houdt.
• Wie een gevorderde nierziekte heeft, en zwangeren en wie borstvoeding geeft.

De as van het vocht loopt apart. Bij vasten waarbij alleen het eten stopt komt die as niet in beeld; stopt ook het drinken, dan stapelt het verlies zich ongemerkt op. Het bloed wordt dikker, de urine wordt minder, en op een warme dag ontwikkelt het beeld zich veel sneller. De laatste uren van een lang vasten vallen samen met het diepste punt van zowel het vocht als de energie. Twee assen komen dan tegelijk onder druk.

Het gedeelde kader past in één zin: eerst de inschatting van het risico, dan het plan. Bij gepland vasten gebeurt die inschatting weken van tevoren, en de gebruikte medicijnen, gebeurtenissen uit het verleden en bijkomende ziekten worden samen gewogen. De uitkomst is niet één ja of nee. De een geldt als laag risico, de ander als hoog; daartussen zit nog een trede waar de veiligheid onduidelijk blijft. Bij het vasten voor een ingreep is de tijd kort, stelt het team dat de ingreep doet het plan op en wordt de ordening van de medicijnen opnieuw doorgenomen. Welke van deze instellingen bij wie past bepaalt het zorgteam dat het dossier kent.