Bijhouden en teruglezen

Registraties stapelen zich op volgorde van datum. Bovenaan de regel van gisteren, daaronder eergisteren, zo de bladzijde af. Die ordening bewaart het beloop van één dag. De meting van de ochtend en die van de avond komen wel onder elkaar, met andere uren ertussen. Elke dag staat er als een eigen verhaal. Een oog dat op de as van de datum leest scheidt de dagen en haalt de uren door elkaar.

De bladzijde kan ook op tijdvak geordend worden, en dan komt er een andere ordening uit. Regels van de ochtend komen onder regels van de ochtend. Pas daar wordt een richting zichtbaar die zich herhaalt. De bladen die gestructureerd meten heten zijn precies daarvoor ontworpen. De meting op de nuchtere maag. Die voor en na de maaltijden. De laatste meting voor het slapen. Elk krijgt zijn eigen vakje. Komen een paar opeenvolgende dagen onder elkaar, dan wordt elk tijdvak een eigen kolom.

Twee regels naast elkaar leggen kijkt naar drie kanten. Op welk uur de regel genomen is. Waar die ten opzichte van de maaltijd staat. En of die dag gewoon was of uit de ordening viel. Kloppen ze alle drie, dan zijn de regels vergelijkbaar. Schuift er één kant, dan schuift de vergelijking mee. Regels die naast elkaar staan geven antwoord op verschillende vragen en het verschil ertussen zegt niets dat te lezen valt. Er is nog een kant die niet op de bladzijde staat. Niet elk dagboek wordt door één hand geschreven. Wie de middag opschrijft heeft die ochtend niet gezien. Een dagboek dat door twee handen wordt bijgehouden heeft een eigen artikel.

Komen doordeweekse dagen en het weekend in dezelfde kolom, dan smelten twee ordeningen in het gemiddelde. Een weekend met een verschoven tijd van opstaan gaat over de doordeweekse ochtenden heen liggen. Slingeren de regels van één tijdvak van dag tot dag, dan is ook dat een bevinding. Wat zich daar herhaalt is de wisselvalligheid zelf, en die draagt andere informatie dan een tijdvak dat regelmatig verloopt.

Een dag van reizen, een maaltijd die laat komt, een ongewone slaap; die brengen allemaal een regel voort die eenmalig is. Zo’n regel die omhoog wijst blijft op de bladzijde staan. Op zichzelf geeft hij geen richting. Die ontstaat doordat dezelfde omstandigheid keer op keer dezelfde uitkomst geeft. Bij een regel die omlaag wijst ligt de drempel lager. Internationale zorgstandaarden willen dat de dalingen bij elk gesprek doorgenomen worden. Zelfs één daling kan het behandelplan opnieuw op tafel brengen. Zo’n regel die alleen op de bladzijde staat gaat mee zonder dat er op herhaling gewacht wordt.

Waarom een regel gestegen is blijft buiten de bladzijde; het papier draagt alleen dat hij gestegen is. Die grens kennen maakt het lezen lichter. In plaats van de reden uit de regel te wringen blijft over waar de herhaling zit. De gevallen waarin het dagboek een volledig verkeerd beeld geeft staan buiten deze bladzijde onder een eigen kop. Er blijft een vraag over die de bladzijde niet beantwoordt. Of de herhaling van vandaag er morgen ook nog is, blijkt pas uit regels die nog niet geschreven zijn.

Het geheugen bewaart geen getallen maar gevoelens. Een ochtend die slecht verliep herinner je weken. Vijftien rustige ochtenden laten geen enkel spoor na. Het eerste werk van het dagboek is die scheefheid rechtzetten; het schrijft de goede dag en de slechte dag op dezelfde regelbreedte. Het tweede werk is context dragen: een getal zonder tijd erbij verliest bij welke vraag het hoorde.

Wat het dagboek leesbaar maakt zijn de kolommen.

Het onderzoek dat als STeP bekendstaat mat precies dit bij mensen met type 2 diabetes die geen insuline gebruiken. Een deel van de deelnemers schreef de drie dagen voor de afspraak alle metingen op één vel papier. Het andere deel mat zoals altijd. In de groep die het papier op tafel legde veranderden artsen de behandeling vaker. Aan het eind van een jaar was de daling van de HbA1c in die groep ook groter. Het papier was geen behandeling. Het maakte de weg vrij voor een besluit.

Er is ook een bevinding uit de andere richting. Een overzicht van Cochrane vond het effect van thuis meten op de HbA1c bij dezelfde groep na zes maanden klein, en na een jaar niet zinvol. Die twee spreken elkaar niet tegen. Meten op zichzelf verandert niets; een meting die gelezen wordt en tot een besluit leidt verandert wel. Het dagboek is de plek waar die omzetting gebeurt.

Deze gewoonten maken hetzelfde dagboek onleesbaar.

• Alleen de hoge getallen opschrijven: het dagboek maakt zichzelf tot een klachtenlijst.
• De tijd overslaan: in dezelfde kolom lopen ochtend en namiddag door elkaar.
• Het meetuur elke dag verschuiven: de regels worden onvergelijkbaar.
• De bijzondere dag niet markeren: de week waarin je griep had staat er als een blijvende trend.

Een afspraak duurt kort en het geheugen is juist daar op zijn zwakst. Het laatste werk van het dagboek is het gesprek uit een samenvatting halen en er een concrete tekst voor op tafel leggen.

Een papieren dagboek of een app?

Ze doen allebei hetzelfde werk: de regels naast elkaar zetten. Papier vraagt geen installatie; een app lijnt de kolommen vanzelf uit. Begin met wat je in handen hebt; het slechtste dagboek is het dagboek dat nooit begint.

Moet je elke dag meten?

Een profiel dat zelden maar volledig is zegt meer dan elke dag een enkele losse meting. Het papier in het STeP-onderzoek was op een kort venster voor de afspraak gericht. Verstrooid meten legt ruis vast.

Moet ik ook opschrijven wat ik eet?

Schrijf niet de naam van het gerecht op maar het uur en de grootte. Een naam draagt op zichzelf geen informatie; het uur en de hoeveelheid wel. Hoe langer de regel wordt, hoe sneller het dagboek in de la verdwijnt.

Wat heb je aan oude dagboeken die zich opstapelen?

Vergelijken kan alleen met het oude; gooi de bladzijden daarom niet weg. Naar dezelfde week van een seizoen eerder kijken zegt meer dan één dag lezen.