Wat verandert roken bij diabetes?

Komt rook in het bloed, dan is de binnenbekleding van de vaten het eerste vlak dat ze tegenkomt. De rook verstoort het werk van die bekleding, verhoogt de neiging tot stollen en verlaagt het vermogen van het bloed om zuurstof te dragen. Diabetes sleet diezelfde bekleding al; de twee effecten liggen op elkaar. Hoe die bekleding is opgebouwd en hoe ze slijt beschrijft het artikel over het hart.

Het tweede punt komt minder ter sprake. Bij rokers wordt insulineresistentie duidelijker gemeten dan bij niet-rokers. Ook de neiging van vet om zich midden op de romp te verzamelen werkt dezelfde kant op. De rook blijft dus niet aan de kant van de vaten; ze maakt het opbouwen van het suikerevenwicht ook lastiger.

Het getal dat de richting wijst komt uit een groot overzicht. Werden negenentachtig opvolgingsonderzoeken samengebracht, dan bleek dat roken bij iemand met diabetes het risico op sterfte en op een gebeurtenis aan de vaten ongeveer de helft omhoog bracht. Aan de kant van de kleine vaten is het beeld minder eenvormig. De meest bestendige bevindingen verzamelen zich bij de aantasting van nier en zenuw, en dat vooral bij type 1 diabetes.

Wat stoppen oplevert hoort te worden gezegd zoals het is. Toename van gewicht komt in het eerste jaar vaak voor, en de beweeglijkheid van het suikerevenwicht kan een paar jaar aanhouden. Die beweeglijkheid wordt niet gevoeld. Wat haar zichtbaar maakt zijn de metingen die in de periode van stoppen worden bijgehouden. Toch lag in datzelfde overzicht het risico op sterfte bij wie gestopt was duidelijk onder dat van wie doorging. Het zakt niet helemaal naar het niveau van wie nooit rookte; het grootste deel van de weg sluit toch.

De samenvatting die de Wereldgezondheidsorganisatie samen met de International Diabetes Federation opstelde kijkt dezelfde kant op. Ondanks de toename van gewicht op korte termijn brengt stoppen het risico op type 2 diabetes op lange termijn omlaag, en de winst wordt groter naarmate de periode zonder roken langer duurt.

In het dagelijks leven valt het verschil eerst in kleine dingen op. Hoe lang het duurt voor de adem op de trap tot rust komt. Of de voeten warm worden op de avondwandeling. De kleur van de vingertoppen in koud weer. Ook een barstje op de voet dat te laat sluit is een teken van diezelfde doorbloeding. Dat zijn geen metingen, maar het zijn wel sporen die je in het dagelijks leven leest.

Voor verwijten is hier geen plaats. Verslaving aan nicotine gaat niet over de wil maar over de beloningsbanen in het brein. Stoppen strekt zich over een paar pogingen uit, en opnieuw proberen is een gewoon deel van dat proces. Wat begrepen moet worden is eenvoudig: de prijs van roken bij diabetes wordt niet alleen in de longen betaald maar in het hele vaatnet.