Zijn complicaties te voorkomen?

Op deze vraag hoort een eerlijk antwoord. Een complicatie is geen lot maar een curve waarvan de helling vooraf niet vaststaat. Hoe steil die curve klimt hangt niet aan één ding. Maar vooraan bij de dingen waar ze aan hangt staat het beloop van de bloedglucose door de jaren heen. Het bewijs daarvoor komt niet uit één onderzoek maar uit twee lange opvolgingen die los van elkaar staan.

Een groot onderzoek bij type 1 diabetes verdeelde de deelnemers in twee armen en zette de opvolging na afloop nog jaren door. Toen het onderzoek sloot kwamen de gemiddelden van de armen naar elkaar toe, dus op papier smolt het verschil weg. Wat verwacht werd was dat ook de uitkomsten gelijk zouden trekken. Het omgekeerde gebeurde: het verschil aan de kant van oog, nier en zenuw sloot niet en liep zelfs een tijd verder uiteen (Lachin e.a., 2021).

Bij type 2 diabetes werd iets vergelijkbaars gezien. Nadat de strakke opvolging afliep verdween het verschil in glucose tussen de groepen al in het eerste jaar. Toch hield het voordeel aan de kant van de kleine vaten tien jaar aan. Het verschil aan de kant van hartinfarct en sterfte werd juist duidelijker naarmate de opvolging langer werd. In de literatuur heet dat beeld het nawerkende effect.

De curve heeft nog een eigenschap. Terwijl er iets opbouwt is er niets te voelen: het oog, de nier en de zenuwen blijven in de vroege periode stil. Die stilte wordt niet in dagen gemeten maar in jaren. Waar de curve staat toont geen pijn maar geregelde metingen en onderzoeken. Welke onderzoeken die stille periode zichtbaar maken staat in het artikel over screening.

Maar hoe onthoudt het lichaam dat dan? Twee verklaringen springen eruit. De eerste is dat glucose zich in weefsels met een lang leven blijvend aan eiwitten bindt: in het collageen van de vaatwand, in de fijne structuren van oog en nier. Die bindingen blijven jarenlang op hun plaats. De tweede is dat er in de manier waarop de cel haar genen leest merktekens ontstaan die lang niet wissen.

De hoop hier hoort niet overdreven te worden: het effect zelf duurt niet eeuwig. Na een venster van zo’n tien jaar dooft het, en wat overblijft is de opgebouwde winst. Hetzelfde mechanisme werkt ook de andere kant op, dus een periode die hoog verliep laat een eigen spoor na. Ook dat spoor is stil; het doet geen pijn en komt in het verslag over jaren naar voren. Het is juister om dat niet als een verwijt te lezen maar als een maat die de prijs van uitstel laat zien.

Een boom die vroeg in de tuin wordt gezet legt dit beeld goed uit. Zijn schaduw is die dag niet te zien; die komt jaren later. Ook een boom die later wordt geplant geeft schaduw. Hij brengt alleen de zomers ertussen niet terug. Wat voor het huis het echte verschil maakt is niet de dag van planten maar dat het onderhoud niet stopt.

De vraag sluit dus niet met een ja of een nee. Niet alle complicaties worden onder alle omstandigheden gestopt. Dat ze later komen en lichter uitvallen is wel een gemeten uitkomst. Bovendien worden de gewonnen jaren later niet weer afgenomen.