Waarom begint screening zonder klachten?

Welke organen de schade bij diabetes aandoet en op welke schaal van vaten ze zich ophoopt legt een apart artikel uit. De vraag hier is een andere. Waarom laat die ophoping niets voelen, en waarom wacht screening niet op een klacht? Wat de drie adressen gemeen hebben is dat ze in de vroege periode stil blijven. Het lichaam geeft geen alarm. Iemand voelt zich goed.

Bij het oog is de toestand het duidelijkst. Beginnen de vaten in het netvlies te lekken, dan blijft het zien lang op zijn plaats. De verandering wordt alleen gevangen door een onderzoek dat naar het netvlies kijkt; hoe daar gekeken wordt behandelt het artikel over het oog.

De stilte in de nier komt uit een andere hoek. De capaciteit van het orgaan ligt ruim boven wat er nodig is. Raakt een deel in de knel, dan draagt de rest het werk door. Albumine dat in de urine lekt komt daarom eerder dan een klacht. De stilte in de zenuwen komt uit de traagheid van het verlies. Het afnemende gevoel hoort iemand pas bij het onderzoek. Is het beschermende gevoel uitgewist, dan doet een wond aan de voet geen pijn. Die opmerken hangt dan niet aan voelen maar aan kijken.

Een onderzoek dat vroeg gedaan wordt heeft nog een functie. Het laat een beginpunt achter waarmee latere onderzoeken vergeleken worden. Staat er geen beginpunt in het verslag, dan ziet een trage verandering er niet uit als verandering. Het beeld achter in het oog en de nierwaarden krijgen pas betekenis tegen hun eigen verleden.

Maar waarom verschuift het begin van de screening per type diabetes? Het antwoord ligt in de datum waarop de ziekte begon. Type 1 gaat met een duidelijk beeld open. De eerste dag staat ongeveer vast. Vanaf die dag loopt de teller. De screening komt een paar jaar later, want het opbouwen van schade vraagt tijd. Bij wie de diagnose in de kindertijd krijgt loopt de teller anders. De jaren voor de puberteit dragen die opbouw niet in hetzelfde tempo. Daarom gaat ook het eerste onderzoek later open.

Type 2 nestelt zich stil en de diagnose valt jaren later. Dat gat tussen het nestelen en de diagnose laat ruimte dat de schade al begonnen is. Daarom gaat de screening open op de dag van de diagnose. Bij een deel van de mensen wordt aantasting van het oog al bij dat eerste onderzoek gevonden.

Wat het wachten op een klacht kost komt precies hier naar voren. Zijn er in het netvlies eenmaal broze nieuwe vaten gebouwd, dan wordt de lijst met wat er nog te doen valt korter. Hetzelfde geldt als de filterkracht van de nier is gezakt of het beschermende gevoel in de voet is uitgewist. In de vroege periode is het beeld nog beweeglijk en open voor een andere richting. De stille periode wordt niet in weken maar in jaren gemeten. Zo breed is ook het venster waarin screening werkt.

Wat er in de late periode opvalt is bekend. Wazigheid of meedrijvende vlekken in het zien. Doofheid en tintelingen in de voet. Hardnekkige zwelling bij de enkel. Die opnoemen is geen diagnose stellen maar laten zien wat screening achter zich probeert te laten.

De frequentie wordt per persoon bepaald en één schema past niet op iedereen. Wat niet verandert is de logica. Dat de olie van een auto wordt nagekeken voordat de motor geluid maakt heeft dezelfde reden: het moment waarop het geluid komt is het moment waarop de goedkoopste reparatie al voorbij is.