Waarom zijn de voeten zo belangrijk?

Pijn lijkt een vervelende gast, maar haar eigenlijke werk is beschermen. Zij is het die de voet terugtrekt als je op een heet vlak stapt. Stompt dat gevoel bij diabetes af, dan komt ook het terugtrekken te laat. Het lichaam loopt de schade op en krijgt het bericht niet. Richtlijnen noemen dat verlies van het beschermende gevoel. Ze zien het als het voornaamste teken van risico op een voetwond.

Het grootste deel van de schade komt niet uit één ongeluk. Druk die telkens op dezelfde plek komt maakt de huid dikker. Er ontstaat eelt. Dat eelt gedraagt zich zelf als een vreemd voorwerp. Het weefsel eronder raakt geplet. Eerst komt er binnenin een stille bloeding en daarna een open wond. Een krappe schoen bouwt die keten binnen weken op.

• De rand van een krappe of nieuwe schoen: neemt het gevoel af, dan merk je niet dat de schoen knelt.
• Een steentje dat erin komt of een naad die is omgeslagen: die blijft daar de hele dag.
• Op blote voeten lopen: binnenshuis draagt hetzelfde risico als buiten.
• Een voet die in heet water gaat of dicht bij de kachel komt: de huid verbrandt zonder dat de warmte gevoeld wordt.
• Droge, gebarsten huid: een barst is een ingang die onder de huid opengaat.

Verlies van gevoel alleen brengt geen wond voort. Onderzoek laat zien dat er bij de meeste wonden drie dingen samenkomen. Schade aan de zenuw. Een verandering in de vorm van de voet. Een klein letsel. Verandert de vorm van de voet, dan verschuift de druk. Ze komt op punten waar de zool niet aan gewend is. De kant van de zenuw die dat opbouwt behandelt het artikel over neuropathie. Een voet die al jaren dezelfde maat draagt is niet meer dezelfde voet.

Bij een wond die opengaat komen er twee factoren bij. Vernauwing van de vaten in het been, en infectie. Waarom die de genezing vertragen behandelt het artikel over wonden. Ook de last op de voet telt mee. Het gewicht van het lichaam komt bij elke stap op dezelfde plek neer. Daar komt het belang vandaan dat richtlijnen hechten aan het ontlasten van de voet. Ook in dit beeld komt de waarschuwing niet van de pijn. Het is de huid rond de wond die een verslechtering toont. Hoe die verandering eruitziet en waarom die niet op de volgende afspraak wacht legt datzelfde artikel uit. Het beeld waarin deze factoren op dezelfde voet over elkaar heen liggen heet de diabetische voet.

De eerste schakel van die hele keten is een kleine verandering die niet gevoeld wordt. Meldt het gevoel niets, dan moet het oog het melden. Daar komt de nadruk vandaan die richtlijnen leggen op voorlichting over de voet. Een oog dat elke dag kijkt neemt de plaats in van het alarm dat zwijgt. Wat bekeken wordt is niet alleen de zool. Ook tussen de tenen, de hiel en de randen van de nagels horen erbij. Voor wie zijn eigen voet niet kan zien doet een spiegel of iemand uit de omgeving hetzelfde werk.

Wat richtlijnen een verandering vóór de wond noemen is met het oog te zien. Eelt dat dikker wordt. Een donkere vlek eronder. Een blaar, een diepe barst. Roodheid langs de nagelrand hoort bij dezelfde groep. Een verschil in kleur of zwelling tussen de twee voeten ook. Dat zijn nog geen open wonden maar de voorbode ervan. Een verandering die je ziet terwijl de huid nog heel is, is niet hetzelfde als een die je ziet nadat de huid open is.

Daar komt de reden vandaan dat het voetonderzoek een vast punt is in de opvolging van diabetes. Het onderzoek zelf is niet het onderwerp van dit artikel. Kort gezegd wordt er naar de huid, de pols en het beschermende gevoel gekeken. De afstand die op straat wordt gelopen. De uren die thuis op blote voeten voorbijgaan. De paar minuten na het bad. Daar komt dit beeld in het dagelijks leven terug.