Waarom genezen wonden zo traag?

Bij het sluiten van de huid werken vier ploegen op volgorde. Eerst stopt de bloeding en dekt een stolsel het oppervlak. Daarna komt de ploeg die opruimt: afweercellen halen dood weefsel en microben weg. Vervolgens weeft de bouwploeg nieuwe haarvaten en vult de holte met vers weefsel. Als laatste wordt het collageen opnieuw gerangschikt en wint het litteken weken lang aan stevigheid.

De eerste hapering zit bij het opruimen. Hoge glucose verzwakt het vermogen van afweercellen om naar de wond te gaan en microben op te nemen. Tegelijk wil die fase maar niet eindigen; ontstekingscellen blijven staan en maken geen plaats voor de volgende ploeg. De wond schuift niet op maar blijft op de eerste trede hangen.

De tweede hapering zit bij het weven van vaten. Nieuw weefsel wordt alleen gevoed als er een haarvat vlakbij ligt, want zuurstof reist maar een heel korte afstand. Bij diabetes is de binnenkant van het vat versleten en komen de signalen die een nieuw vat roepen zwak naar buiten. Zijn ook de vaten in het been vernauwd, dan komt er sowieso weinig bloed in het gebied. Twee tekorten liggen op elkaar en het weefsel komt zonder zuurstof te zitten.

De derde hapering zit in het bouwmateriaal. De cellen die collageen maken werken traag en het weefsel dat ontstaat is zowel weinig als ongeordend. Tegelijk maken de enzymen die weefsel afbreken overuren. Het evenwicht tussen bouwen en afbreken schuift naar de kant van het afbreken. Ook het oppervlak dat sluit wordt niet zo stevig als vroeger. Dat dezelfde plek opnieuw opengaat komt daarom vaak voor.

De som van deze haperingen is tijdverlies, en tijd werkt in het voordeel van microben. Elke dag dat de wond open blijft is een extra kans om zich te vestigen. De laag die zich ophoopt maakt het ook lastiger voor medicijnen om het weefsel te bereiken. Een snee in de keuken of een doorn uit de tuin is op een gezonde huid een klus van een week. Dezelfde wond blijft bij diabetes weken open.

Een wond die zijn richting kwijtraakt heeft eigen tekenen. Roodheid die zich vanaf de rand uitbreidt. Zwelling. Warmte die toeneemt bij aanraken. Vocht en geur. Die melden niet dat de genezing stilstaat maar dat ze is omgekeerd. Ook de tijdschaal hoort bij dit beeld. Wordt de rand van de roodheid binnen uren breder, dan is de wond geen onderwerp meer voor de volgende afspraak; het artikel over spoed rekent dat tot de tekenen die dezelfde dag beoordeeld worden. Bij een voet met zenuwschade hoeft er geen pijn bij te komen; het ontbreken van pijn maakt het beeld niet lichter. Waarom de voet als geheel op de voorgrond staat is niet het onderwerp van deze bladzijde. Dat antwoord staat onder “Waarom zijn de voeten zo belangrijk?”.

In elke schakel van de keten ligt dezelfde ondergrond: glucose die lang hoog verloopt. Het collageen verhardt, de binnenkant van het vat slijt, de afweercellen worden traag. Roken en een probleem met de doorbloeding duwen dezelfde kant op. Het beloop van een wond is daarom niet af te lezen door alleen naar de wond te kijken. Zelfs een opening zo klein als een papiersnee staat op die ondergrond.