Waarom is de suiker in de ochtend hardnekkiger?

Het lichaam staat de nacht niet stil. Tegen de ochtend neemt de afgifte van groeihormoon, cortisol en hormonen als adrenaline toe. Ze dragen hetzelfde bericht naar de lever. De nachtelijke afgifte van glucose gaat omhoog. Bij iemand zonder diabetes blijft die uitstoot niet zonder antwoord. Het evenwicht raakt niet verstoord. Bij diabetes komt het antwoord te laat of schiet het tekort. Er is een apart artikel dat het voorraadwerk van de lever in detail uitlegt; hier gaat het om het uur zelf.

Het gevolg is die hardnekkige hoogte die je bij het wakker worden ziet; in de literatuur heet dat het dageraadverschijnsel. Ruim dertig jaar onderzoek toonde dit beeld. Het komt bij type 1 en type 2 diabetes voor. De meting klimt niet midden in de nacht maar in de uren vlak voor het ontwaken. Het is iets wat gebeurt terwijl iemand slaapt en niets eet. In een onderzoek dat meer dan tweehonderd mensen volgde kwam het beeld vergelijkbaar uit, los van de groep medicijnen die gebruikt werd.

De tweede kwestie is de timing. De ochtendmaaltijd komt boven op een curve die toch al aan het klimmen is; het beginpunt is een ander dan dat van de avond. Die hormonen slijpen de werking van insuline af. Dezelfde hoeveelheid doet dus minder werk. Het koolhydraat op het ochtendbord herhaalt daarom niet precies de curve van de avond. Bij sommigen is dat verschil duidelijk en bij anderen bijna niet. In de jaren van de puberteit komt er meer groeihormoon vrij en wordt hetzelfde beeld duidelijker; daar is de schaal geen nacht maar een jaar.

Ook een oude discussie komt hier binnen. Er is een opvatting die het somogyi-effect heet. Een lage waarde in de nacht zou uitlopen op een reactieve stijging tegen de ochtend. Later onderzoek bevestigde die keten meestal niet. Het dageraadverschijnsel komt ook op zonder daling in de nacht. Continue glucosemeting onderscheidt die twee, want ze toont de hele curve door de nacht heen.

Het beeld bij het ontwaken is hetzelfde, maar het verhaal erachter kan langs drie wegen komen. Wat het onderscheid maakt is niet één getal bij het ontwaken maar de hele nacht. Daarom blijft één meting meteen na het opstaan vaak onvolledig. Zelfs hetzelfde uur kan bij dezelfde persoon van dag tot dag anders lopen. Ook de ordening van de slaap, een wandeling in de avonduren en de werkingsduur van een medicijn mengen zich in het beeld. Blijven de waarden dagenlang hardnekkig, vraag het je arts.