Wat is glucagon en wanneer is het nodig?

Het lichaam heeft een eigen hormoon tegen een daling en dat heet glucagon. Begint de bloedsuiker te zakken, dan geven de alfacellen glucagon af. Het hormoon gaat naar de lever. Daar zet het opgeslagen glycogeen om in glucose. De lever laat het daar niet bij; hij begint ook helemaal opnieuw glucose te maken. Is insuline het hormoon dat de suiker in de cellen zet, dan is glucagon het hormoon dat haar uit de voorraad haalt en in de omloop brengt.

Glucagon als medicijn herhaalt van buitenaf het werk dat het lichaam zelf doet. De situatie waarin het nodig is, is smal en duidelijk. Iemand is niet wakker te krijgen, geeft geen antwoord of kan niet slikken. Suiker in de mond doet op zo’n moment niets. De slikreflex werkt niet, dus ontstaat het risico dat het in de luchtpijp komt. Glucagon heeft geen slikken nodig. Het wordt niet uit de maag opgenomen maar uit de spier, onder de huid of via het slijmvlies in de neus.

Vandaag zijn er twee vormen gangbaar. De ene gaat via een injectie. Vroeger zaten poeder en vloeistof apart in het doosje. Degene die het gaf moest ze eerst mengen. In de haast liep die stap vaak mis. Kant-en-klare pennen en voorgevulde spuiten hebben die stap helemaal weggenomen. De andere vorm is een poeder dat in de neus gaat. Iemand hoeft niet in te ademen, want het poeder gaat vanzelf door het slijmvlies. De zorgstandaarden van de ADA zetten de kant-en-klare vormen voorop omdat ze eenvoudiger te gebruiken zijn.

Waar het echt om gaat is wie het weet. De omschrijving van een zware daling is immers deze: iemand komt er niet op eigen kracht bovenop en er is een andere hand nodig. De ADA zegt daarom dat glucagon voorgeschreven hoort te worden. Dat geldt voor iedereen die insuline gebruikt of een hoog risico op dalingen heeft. De mensen om hen heen moeten weten waar het doosje ligt en hoe het werkt. Huisgenoten, een kamergenoot, de buurman aan het bureau, de begeleider op school, wie meereist. Kent niemand het doosje in de tas, dan is het alsof het er niet is.

De eerste grens van glucagon is de voorraad zelf. Slinkt het glycogeen in de lever, dan wordt de werking zwakker. Lang niet eten, alcohol en een leverziekte brengen die toestand. Maar waaraan zie je dat de voorraad tekortschoot? Wat verwacht wordt is dat binnen een kwartier na de toediening de ogen opengaan, de stem terugkomt en de blik zich herstelt. Gebeurt dat niet, dan is het beeld met glucagon niet gesloten. De bronnen noemen dat het moment om zonder uitstel medische hulp te vragen.

De tweede grens is de tijd. De bloedsuiker stijgt een tijdje en begint daarna weer te zakken. Dat blijkt eruit dat het zweten, het trillen en de verstrooidheid na het herstel terugkomen. De bronnen spreken er daarom van dat iemand naar koolhydraat teruggaat zodra slikken weer kan. Misselijkheid en braken zijn een veelvoorkomende bijwerking. Scholingsmateriaal legt daarom uit hoe je iemand op de zij legt.

Kan iemand glucagon bij zichzelf gebruiken?

Bij een lichte daling is dat niet nodig; bij een zware daling kan iemand al niets meer zelf doen. Dat is de omschrijving ervan. Daarom gaat het er vooral om dat de mensen eromheen het doosje kennen.

Bestaat er een vorm zonder naald?

Ja, er is een vorm als poeder die in de neus wordt gespoten. Het poeder wordt uit het vochtige slijmvlies in de neus opgenomen zonder dat er ingeademd hoeft te worden. De bronnen verklaren die vorm doordat iemand zonder scholing hem makkelijker kan toepassen.

Werkt glucagon bij elke daling?

De werking hangt aan de voorraad in de lever. Bij lang niet eten en na alcohol slinkt die voorraad en blijft het antwoord zwak. Er is niets wat dat meet; de aanwijzing is de persoon zelf. Wordt die niet wakker, dan is er geen antwoord gekomen en is het werk met glucagon niet af.