Wat is type 2 diabetes en hoe ontstaat het?

Type 2 diabetes is de vorm die bij verreweg de meeste mensen met diabetes voorkomt. De aanmaak van insuline stopt niet helemaal, ze schiet tekort. Het probleem zit op twee plekken. Aan de ene kant staat de insulineresistentie. Aan de andere kant houdt de alvleesklier die extra aanmaak op de lange duur niet vol. Hoe die resistentie op het niveau van de cel tot stand komt legt “Wat is insulineresistentie, is dat diabetes?” uit. Voor een stijging van de bloedsuiker moeten de twee samen optreden; resistentie alleen brengt dit beeld niet voort.

Dit beeld wordt niet op één dag opgebouwd; de treden lopen zo:

1. De resistentie zet zich vast, voor hetzelfde werk is meer insuline nodig.
2. De alvleesklier geeft het teveel af; omdat het tekort gedekt is oogt de test schoon.
3. De kracht van de bètacellen om dat overwerk vol te houden neemt langzaam af.
4. De aanmaak dekt de vraag niet; de suiker stijgt eerst na de maaltijd, daarna ook voor het ontbijt.
5. Gaan de waarden over de drempel voor de diagnose, dan heet het beeld type 2 diabetes.

De eerste treden verlopen stil. De afgiftekracht van de bètacellen gaat al achteruit in de jaren voor de diagnose. In de keuken, op het werk en in de slaap verandert intussen niets. De Wereldgezondheidsorganisatie meldt dat de klachten bij type 2 diabetes mild verlopen en dat de diagnose jaren na het begin gesteld kan worden. Eén hoge uitslag volstaat niet. In de criteria van de American Diabetes Association wordt het beeld bevestigd met een tweede test of met een bepaling op een andere dag.

Het beeld gold lang als een probleem van na de middelbare leeftijd. Vandaag komt het ook bij jonge volwassenen en bij kinderen voor. Toename van gewicht, een dagindeling zonder beweging en een voeding met veel calorieën staan achter die verandering. Diezelfde richtlijn brengt screening ook bij volwassenen zonder klachten ter sprake. Is er overgewicht met daarnaast nog een risicokopje, dan komt de beurt eerder. De kopjes die de aanleg bepalen werken door op elkaar te stapelen. Hoe groot is het aandeel van de familiegeschiedenis in die stapel? De uitsplitsing met cijfers staat op de bladzijde “Is diabetes erfelijk, stijgt het risico in de familie?”.

De uitwerking van die laatste regel staat in het artikel over zwangerschapsdiabetes. Type 2 diabetes is geen beeld waarin de aanmaak van insuline is opgehouden; het is een beeld waarin de aanmaak de groeiende vraag niet bijhoudt. Dat onderscheid geeft ook de behandeling vorm. De alvleesklier geeft nog af, dus staan in de eerste periode orale antidiabetica en de dagindeling voorop. Neemt de afgiftekracht in de loop van de jaren af, dan verandert het schema. Het verschil in tempo tussen mensen is daarom groot.