Welke organen raakt de suiker?

Bloed gaat via de vaten naar elk orgaan, en de binnenkant van een vat is bekleed met een dunne cellaag die endotheel heet. Glucose die lang hoog verloopt sleet eerst die laag. Ontstekingsprocessen versnellen, de oxidatieve last neemt toe en het vat kan minder goed ontspannen. In de meeste organen begint de schade daar. De zenuwen staan apart; die worden zowel door het voedende haarvat als rechtstreeks door de metabole last geraakt. Welk orgaan aan de beurt komt hangt af van wat dat vat in het lichaam voedt.

Het vaatnet heeft niet één maat, en de slijtage hoopt zich op twee schalen op, met twee aparte mechanismen. In de haarvaten wordt de basale membraan dikker, raken haarvaten verstopt en verdwijnen ze een voor een; er gaat minder bloed naar het weefsel dat ze voeden. Die schaal gaat over het netvlies van het oog, de filtereenheden van de nier en de vaten die de zenuwen voeden. In de grote slagaders is het beeld anders: er hoopt zich vettige plaque op in de wand, het vat vernauwt en de neiging tot stollen neemt toe. De slagaders van hart, hersenen en benen liggen aan die kant. Hoe de plaque wordt opgebouwd en waarom de echte breuk op het moment van scheuren komt is het onderwerp van het artikel over hart en vaten.

Ook de timing verschilt. De kant van de haarvaten hangt het strakst aan de glucose. Het verband tussen de gemiddelde suiker en het risico daar is het sterkste van alles wat gemeten is. Aan de kant van de grote vaten is glucose niet de enige bepalende factor; bloeddruk en bloedvetten wegen minstens even zwaar. Bij type twee diabetes is de slijtage van de grote vaten vaak al begonnen voordat de naam gegeven is. Zelfs terwijl de suiker op de grens verloopt is het risico voor hart en vaten al gestegen. De ene hoopt zich stil op, de andere meldt zich met één gebeurtenis.

De stilte is het lastigste aan deze kaart. Terwijl de schade aan de haarvaten begint doet die geen pijn en verstoort ze het zien niet. Iemand voelt zich goed terwijl de vaten al veranderen. De vroege periode wordt daarom niet met gevoel vastgesteld maar met een blik. Er wordt achter in het oog gekeken, in de urine naar albumine gezocht en aan de voet het gevoel getoetst. Aan de kant van de grote vaten komt het eerste spoor vaak op een moment van inspanning. Beklemming op de borst bij het traplopen. Pijn die bij het lopen in de kuit begint en bij stilstaan wegtrekt. Een voet die duidelijk kouder blijft dan de andere.

Worden alle organen tegelijk aangedaan?

Nee, de twee schalen lopen op aparte klokken. Bij de een kan de aantasting van het oog duidelijk zijn terwijl de filterkracht van de nier onaangeroerd blijft. Bij diezelfde persoon kan de kant van de grote vaten zonder enig geluid opschuiven.

Hoelang duurt het voor de schade zich ophoopt?

Er is geen enkele kalender voor. Naast de tijd wegen ook de bloeddruk, de bloedvetten en het roken mee. Omdat type twee diabetes lang stil blijft, is bij een deel van de mensen de aantasting van oog of nier al begonnen op het moment van de diagnose.

Staan de hersenen ook op deze kaart?

Ja, aan de kant van de grote vaten. In de slagaders die de hersenen voeden loopt hetzelfde proces van plaque; daar komt het gestegen risico op een beroerte vandaan. Een beroerte meldt zich niet langzaam maar plotseling: een gezichtshelft die uitzakt, zwakte die in één arm opkomt, spraak die hapert, het zien dat uit één oog wegvalt. Dat beeld telt in minuten en vraagt om medische beoordeling met spoed.

De kaart houdt hier op, de weg zelf niet. Elk orgaan heeft eigen tekenen, een eigen manier om te kijken en een eigen tijdschaal; aparte artikelen openen die een voor een. Wat ze delen is dit: oog, nier, zenuw, hart en been lijken ver van elkaar te liggen, maar het zijn adressen van hetzelfde verhaal over de vaten.