گلوکاگون چیست و کی لازم می‌شود؟

بدن هورمون خود را در برابر افت دارد و نامش گلوکاگون است. قند خون که پایین آمدن آغاز کند سلول‌های آلفای لوزالمعده گلوکاگون بیرون می‌دهند. هورمون به کبد می‌رود و آنجا گلیکوژن انبار شده را به گلوکوز بدل می‌کند. کبد همین‌جا نمی‌ایستد؛ به ساخت گلوکوز تازه از صفر هم دست می‌زند. اگر انسولین هورمونی است که شکر را در سلول‌ها می‌نشاند، گلوکاگون هورمونی است که آن را از ذخیره بیرون می‌کشد و به گردش می‌دهد.

گلوکاگون به شکل دارو کاری را که خود بدن می‌کند از بیرون تکرار می‌کند. حالتی که لازم می‌شود تنگ و روشن است: فرد را نتوان بیدار کرد، به پرسش‌ها پاسخ ندهد یا نتواند ببلعد. در چنین لحظه‌ای شکری که در دهان گذاشته شود کار نمی‌کند؛ چون بازتاب بلعیدن کار نمی‌کند خطر رفتن به نای پدید می‌آید. گلوکاگون نیازی به بلعیدن ندارد، چون نه از معده بلکه از زیر ماهیچه و پوست یا از پردهٔ نازک درون بینی جذب می‌شود.

امروز دو شکل فراگیرند. یکی از راه سوزن می‌رود. پیش‌تر درون جعبه پودر و مایع جدا می‌ایستادند و کسی که می‌داد باید این دو را می‌آمیخت؛ در دستپاچگی این گام بارها خراب می‌شد. قلم‌های آماده و سرنگ‌های از پیش پرشده آن گام آمیختن را یکسره از میان بردند. شکل دیگر پودری است که در بینی پاشیده می‌شود؛ نیازی به نفس کشیدن فرد نیست، پودر خودش از پردهٔ بینی می‌گذرد. استانداردهای مراقبت ADA به سبب آسانی کاربرد شکل‌های آماده را جلو می‌گذارند.

مسئلهٔ اصلی این است که چه کسی بداند. تعریف افت سنگین خودش همین است: فرد خودش نمی‌تواند جمع شود و دست دیگری لازم است. به همین دلیل ADA می‌گوید برای هر کسی که انسولین به کار می‌برد یا خطر افتش بالاست گلوکاگون نوشته شود و به نزدیکانش جای جعبه و شیوهٔ کاربرد آموخته شود. اهل خانه، هم‌اتاقی، همکار کنار میز، مسئول مدرسه، کسی که در سفر همراه است. جعبه‌ای که در کیف است اگر کسی آن را نشناسد مانند آن است که آنجا نباشد.

نخستین مرز گلوکاگون خود ذخیره است. گلیکوژن کبد که کم شود اثر ضعیف می‌شود؛ ناشتای دراز، مشروب و بیماری کبد این حال را می‌آورند. پس اگر ذخیره ناکافی مانده باشد چه چیزی این را نشان می‌دهد؟ آنچه انتظار می‌رود این است که در پانزده دقیقه پس از دادن، چشم‌ها باز شوند، صدا بازگردد و نگاه جمع شود. اگر چنین نشود تصویر با گلوکاگون بسته نشده؛ منابع اینجا را لحظهٔ خواستن کمک پزشکی بی‌درنگ می‌نامند.

مرز دوم زمان است. قند خون فاصله‌ای بالا می‌رود و سپس دوباره پایین آمدن آغاز می‌کند. بازگشتن عرق و لرزه و غفلت پس از جمع شدن فرد نشان همین است. منابع برای این می‌گویند فرد تا بتواند ببلعد به کاربوهیدرات بازگردد. تهوع و استفراغ عارضهٔ جانبی پرتکرارند؛ مواد آموزشی به همین دلیل خواباندن فرد به پهلو را می‌گویند.

آیا خود فرد می‌تواند گلوکاگون را به کار ببرد؟

در افتی ملایم لازم نیست؛ در افتی سنگین آن فرد از پیش خودش کاری نمی‌تواند بکند. تعریفش همین است. به همین دلیل مسئلهٔ اصلی این است که کسانی که کنارش هستند جعبه را بشناسند.

شکل بدون سوزن هم دارد؟

بله، شکل پودری که در بینی پاشیده می‌شود هست. پودر بی‌آنکه نیاز به نفس کشیدن باشد از پردهٔ نم‌دار درون بینی جذب می‌شود. منابع این شکل را با این توضیح می‌دهند که کسی بدون آموزش هم آسان‌تر می‌تواند آن را بدهد.

آیا گلوکاگون در هر افتی به کار می‌آید؟

اثر آن به ذخیرهٔ کبد بسته است. در ناشتای دراز و پس از مشروب ذخیره کم می‌شود و پاسخی که گرفته می‌شود هم ضعیف می‌ماند. چیزی این را نمی‌سنجد؛ نشان خود آن فرد است. اگر بیدار نشود پاسخ نیامده و کار با گلوکاگون تمام نشده است.