HbA1c چیست و چرا سهماهه میگویند؟
· 2 دقیقه
از همینجا شروع کنید · 6 از 12

HbA1c نسبتی است که نشان میدهد چه اندازه از هموگلوبین خون شما گلوکوز به خود چسبانده. گلوکوز که یک بار به هموگلوبین بچسبد جدا نمیشود؛ گلبول قرمز تا زنده است آن نشان را با خود میبرد. گلبولهای قرمز چند ماه زندگی میکنند. پس نتیجه یک روز را نمیگوید، تمام هفتههای گذشته را میگوید.
درون هر گلبول قرمز خون شما پر از هموگلوبین است. شکر که بالا برود بخشی از گلوکوز به این پروتئین میچسبد و همانجا میماند؛ سلول نمیتواند این پیوند را پس بگیرد. هر گلبول قرمز به این ترتیب دفتر خودش را نگه میدارد؛ آزمایشگاه یک سلول را نمیخواند، دفتر مشترک همهٔ سلولهایی را میخواند که آن لحظه در گردشاند.
هر گلبول قرمز چند ماه در گردش میماند و سپس جایش را به تازه میدهد. در خون شما سلولهایی از هر سنی هست: آنکه دیروز از مغز استخوان بیرون آمده و آنکه از ماهها پیش مانده. گزارش سازمان جهانی بهداشت آزمون را به همین دلیل میانگین گلوکوز پلاسمای هشت تا دوازده هفتهٔ گذشته تعریف میکند. نام «شکر سهماهه» از همینجا میآید.
| نامی که در برگهٔ نتیجه میبینید | در واقع چه را میگوید |
|---|---|
| HbA1c یا A1c | کوتاهنوشت استاندارد کسری از هموگلوبین که گلوکوز بسته است |
| هموگلوبین گلیکه | نام پزشکی همان آزمون؛ گلیکه یعنی شکربسته |
| هموگلوبین گلیکوزیله | نام قدیمی آن؛ چون پیوند بدون آنزیم است «گلیکه» جا افتاد و در نتیجهها هنوز دیده میشود |
| شکر سهماهه | نام آن در زبان مردم؛ مدتی را که اندازهگیری در بر میگیرد میگوید |
هر روز این پنجره وزن یکسانی ندارد. در اندازهگیری جنبشی تاهارا و شیما، HbA1c میانگینی وزندار درآمد که تا صد روز به عقب میرسد؛ هفتههای نزدیک بر هفتههای دور میچربند. هفتههای دور با این حال درون نتیجه میایستند؛ پنجره بسته نمیشود، سُر میخورد.
هر چیزی که عدد را جابهجا کند شکر نیست. آزمون هموگلوبین و گلبول قرمز را میخواند؛ حالتهایی که به خون مربوطاند هم در نتیجه دخالت میکنند. سازمان جهانی بهداشت اینها را در پیوستی جدا از گزارشش میشمارد:
- حالتهایی که عمر گلبول قرمز را کوتاه میکنند (گونههای هموگلوبین، بزرگی طحال، برخی داروها) نتیجه را پایین میکشند.
- کمبود آهن یا B12 خونسازی را کند میکند و نتیجه را بالا میبرد.
- برداشتن طحال ماندن سلولها در گردش را طولانی میکند؛ نتیجه بالا میرود.
- گونههای ژنتیکی هموگلوبین، بسته به روش آزمایشگاه، نتیجه را به سمتی دیگر جابهجا میکنند.
خود عمر هم در همه یکسان نیست. در اندازهگیری کوهن و همکاران، در کسانی که شمارش خونشان معمولی بود میانگین سن گلبولهای قرمز میان سی و هشت تا شصت روز پخش شد. کسانی که شکرشان یکسان پیش میرود، تنها به این دلیل که سلولهایشان با سرعت متفاوتی نو میشوند نتیجهٔ متفاوت میگیرند؛ آنچه عدد را تعیین میکند میانگین سن آن جمعیت است.
- HbA1c چگونه خوانده میشود و این کوتاهنوشت نام چیست؟
- حرفها یکایک گفته میشوند: اچ-بی-ای-یک-سی. Hb کوتاهنوشت هموگلوبین است؛ A1c نام یکی از زیرکسرهای هموگلوبین است که در آزمایشگاه جدا میشود. نتیجهای که فقط A1c نوشته باشد هم همان آزمون را میگوید.
- HbA1c در چه مدتی پایین میآید؟
- آهسته. در اندازهگیری تاهارا و شیما مدت لازم برای نیمی از افت بیش از یک ماه شد. تکرار کردن با فاصلهٔ هفتگی به همین دلیل همان پنجره را دوباره نشان میدهد.
- چرا میانگین نوک انگشت من با HbA1c نمیخواند؟
- این دو با یک بسامد نمیشمارند. میانگین نوک انگشت شما فقط لحظههایی را جمع میکند که اندازه گرفتهاید؛ ساعتهایی که خوابیدهاید و وعدههایی که جا انداختهاید بیرون میمانند. رابطهٔ میانگین گلوکوزی که ناتان و گروهش ساختند کنار اندازهگیری پیوسته، اندازهگیریهای پرشمار و منظم نوک انگشت را میگذاشت. تفاوت در نوک انگشت نیست، در بسامد است.
منابع
- World Health Organization. Use of Glycated Haemoglobin (HbA1c) in the Diagnosis of Diabetes Mellitus: Abbreviated Report of a WHO Consultation. Geneva: World Health Organization; 2011.
- Tahara Y, Shima K. Kinetics of HbA1c, glycated albumin, and fructosamine and analysis of their weight functions against preceding plasma glucose level. Diabetes Care. 1995;18(4):440-447. doi:10.2337/diacare.18.4.440
- Cohen RM, Franco RS, Khera PK, et al. Red cell life span heterogeneity in hematologically normal people is sufficient to alter HbA1c. Blood. 2008;112(10):4284–4291.
- Nathan DM, Kuenen J, Borg R, et al. Translating the A1C assay into estimated average glucose values. Diabetes Care. 2008;31(8):1473–1478.
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu-2026. 17. Baskı. TEMD; 2026. ISBN 978-625-99759-8-6