نوروپاتی چیست؟

عصب یک سیم نیست، بافتی زنده است. عصب شبکهٔ رگ‌های باریک خود را دارد و رشته‌هایش از همان شبکه می‌پرورند. گلوکوزی که مدتی دراز بالا پیش می‌رود این رگ‌های باریک را تنگ می‌کند و در همان حال شیمی درون سلول عصب را هم به هم می‌زند. مواد زائد جمع می‌شوند، غلافی که رشته را در بر گرفته نازک می‌شود و رسانش کند می‌شود. نوبت با درازترین رشته‌هاست، چون پروردنشان از همه شکننده‌تر است. دورترین جا از تنه پاها هستند.

پخش شدن اتفاقی نیست. تصویر از انگشتان پا آغاز می‌شود، در هر دو سو با هم راه می‌رود و در گذر سال‌ها نخست به قوزک و سپس به ساق بالا می‌رود. دست‌ها بسیار دیرتر به صف می‌آیند. به این نظم درگیری وابسته به درازا می‌گویند: درازترین رشته نخست و کوتاه‌ترین آخر اثر می‌گیرند. گرفته شدن هم‌زمان و هم‌تراز دو پا نشانی است که این تصویر را از مشکلات دیگر عصب جدا می‌کند. پرشمارترین شکل نوروپاتی دیابتی همین است.

یک آسیب دو چهره دارد و این دو بسیار جدا دیده می‌شوند. در کسی سوزش و خلش و دردی مانند برق‌گرفتگی جلو است؛ شب در بستر بیشتر می‌شود و حتی سنگینی لحاف آزار می‌دهد. در کسی دیگر هیچ چیز حس نمی‌شود و این چهرهٔ خاموش سبک‌تر نیست. کند شدن حس سال‌ها بی‌آنکه خود را نشان دهد پیش می‌رود؛ اینکه این در پا چه بهایی دارد را نوشتهٔ پا برمی‌دارد. نشان چهرهٔ خاموش یک علامت نیست، یک کاستی است: به هم خوردن تعادل در راهرویی تاریک، و نیاز به تأیید کردن جای پا با چشم.

بازوی خودکار عنوانی جداست و کارهای بی‌ارادهٔ بدن را برمی‌دارد. ماهیچه‌هایی که معده را خالی می‌کنند کند شوند غذا دیرتر از انتظار پیش می‌رود؛ ساعت‌ها پس از صبحانه پری در معده می‌ماند و زمان رسیدن غذا به خون از حدس بیرون می‌رود. برخاستن تند از بستر که بازتاب تنظیم فشار خون را دیر کند، سر می‌چرخد و چشم سیاهی می‌رود. هنگام بالا رفتن از پله نرمش طبیعی ضربان قلب کم می‌شود. اعصاب عرق که پوست را نم‌دار نگه می‌دارند کند شوند پوست پا خشک می‌شود و ترک می‌خورد.

درون همان بازو وظیفه‌ای هشداردهنده هم هست: نخستین اشاره‌های افت قند از همین اعصاب بیرون می‌آیند. آن‌ها که کند شوند اشاره‌ها ضعیف می‌شوند؛ افت بیشتر وقت‌ها تنها با اندازه‌گیری فهمیده می‌شود. به این از دست رفتن آگاهی از افت قند می‌گویند. همان راه خبر درد آمده از قلب را هم برمی‌دارد. آن خبر که ضعیف شود جای درد سینه را می‌تواند خستگی‌ای نامعمول، تنگی نفس یا تهوع بگیرد. اینکه سمت قلب چرا بی‌آنکه منتظر شکایت بمانند پیگیری می‌شود را نوشتهٔ قلب می‌گوید.

نوروپاتی چون خاموش پیش می‌رود بی‌آنکه منتظر نشانه بمانند در معاینه جسته می‌شود؛ اینکه در پا به چه و با چه نگاه می‌شود را نوشتهٔ معاینهٔ پا می‌گوید. زمین مشترک است: بالا پیش رفتن گلوکوز در سال‌های دراز. سیگار، فشار خون بالا، چربی خون و مشروب همان بستر رگی را جداگانه خسته می‌کنند. ساییدگی در یک روز رخ نمی‌دهد و در یک روز هم بازنمی‌گردد. نتوانستن خواندن زمین مثل گذشته هنگام راه رفتن، و بیگانه آمدن کف پا در نخستین گام صبح: برابر این تصویر در زندگی روزمره همین است.