Hoe vind je diabetes zonder klachten?

De toestand waarin niets gevoeld wordt is het lastigst te beschrijven beeld. Geen pijn, geen dorst, geen gewichtsverlies; ’s ochtends en ’s avonds gaat alles zoals altijd. Begint de bloedsuiker te stijgen, dan brengt het lichaam geen waarschuwing voort. Het enige wat het voortbrengt is stilte. Hoe lang die stilte duurt valt alleen terugkijkend te schatten.

Er is geen rechtstreekse maat voor die duur; de dag van het begin staat in geen enkel register. Een onderzoek gebruikte een indirecte weg. In twee aparte bevolkingen werd de frequentie van een bevinding in de kleine bloedvaten uitgezet tegen de tijd sinds de diagnose, en die lijn werd naar achteren doorgetrokken. Het punt waarop de bevinding op nul uitkwam viel jaren voor de dag van de diagnose.

De logica van screenen komt uit dat gat. Komt een beeld dat geen klachten voortbrengt tot meting, dan bestaat er een venster waarin de meting voor de klacht in de rij gaat staan. De criteria van een richtlijn beschrijven met het gewicht van factoren wie in dat venster naar voren komt. Overgewicht, een familiegeschiedenis daarnaast, diabetes in een zwangerschap, een uitslag die eerder op de grens uitkwam. De leeftijdsdrempel en het interval voor herhaling zijn keuzes die diezelfde richtlijn zelf maakt; de reden erachter is de stille periode.

Achter die laatste regel staat één onderzoek. In een breed netwerk van eerstelijnszorg met volwassenen met een hoog risico werden de praktijken door loting gescheiden: in een deel werd gescreend, in een deel niet. De vooraf gekozen uitkomstmaat was het sterftecijfer. Na bijna tien jaar opvolging kwam er tussen de groepen geen verschil uit. Niet in de sterfte in het algemeen. Niet in die door hart- en vaatziekte, en niet in die welke aan diabetes werd toegeschreven.

Deze uitkomst valt op twee manieren te lezen en één daarvan is onjuist. Het onderzoek mat dat het groepsgewijs screenen van volwassenen met een hoog risico het sterftecijfer over tien jaar niet veranderde. Bij het grootste deel van de gescreende menigte was er sowieso geen diabetes. Het cijfer werd over die hele menigte berekend. Het aantal mensen dat een diagnose kreeg bleef in die vijver klein. In de eigen bespreking van het onderzoek wordt de winst beperkt gezien tot de mensen bij wie de ziekte te vinden was.

Wat na deze stap komt neemt het artikel “Met welke tests wordt diabetes vastgesteld?” over. De tekenen die opkomen als de stilte breekt zet “Wat zijn de eerste klachten van diabetes?” op een rij. Ook prediabetes blijft binnen diezelfde stille band: een uitslag die de drempel voor de diagnose niet heeft gehaald maar wel boven het gewone bereik is gekomen.

Er blijven twee zinnen over en die komen allebei uit hetzelfde register. Volwassenen met een hoog risico groepsgewijs screenen bewoog het sterftecijfer over tien jaar niet. Dat diabetes bij iemand zonder klachten alleen met een meting te zien is werd in dat register nooit getoetst.