Thuis meten

In de meeste meters gaat het enzym op de punt van de strip meteen met de glucose reageren zodra het bloed raakt. Er blijft een heel kleine stroom achter. De meter leest die stroom en rekent hem om naar een getal. Wat je op het scherm ziet is dus niet het bloed zelf. Het is de uitkomst van de scheikunde tussen strip en bloed. Komt er iets anders dan bloed op de strip, dan telt de meter dat mee. Een juiste meting begint voor de prik.

1. Was je handen met zeep en lauw water en droog ze daarna goed af met een handdoek.
2. Neem de strip uit de koker en sluit de dop meteen; laat de koker niet open staan.
3. Zet de lancet niet midden op de vingertop maar op de zijkant.
4. Prik en wacht tot de eerste druppel zich vanzelf vormt.
5. Raak de druppel aan met de punt van de strip; smeer het bloed niet over de strip uit.
6. Druk een schoon doekje op je vinger en houd het een paar seconden vast.
7. Schrijf het getal met de tijd erbij op zodra je het leest; een papieren schriftje kan, een app zoals ForMyGluco ook.

De wasstap is geen versiering. Hortensius e.a. (2011) maten dat bij een vinger die fruit had aangeraakt de eerste druppel bij ongeveer negen van de tien mensen verschoof. Het advies van datzelfde onderzoek is helder. Wassen, drogen, de eerste druppel gebruiken. Het overzicht van Ginsberg vertelt waarom. De meters van vandaag werken met een heel klein volume bloed. Zelfs een suikerrestje ter grootte van een stofdeeltje trekt de uitslag omhoog. Bij het ontbijt een appel snijden en je hand aan de handdoek afvegen komt niet in de plaats van wassen.

Komt de druppel niet, knijp dan niet in je vinger. Laat je hand een paar seconden omlaag hangen en probeer het opnieuw. Het onderzoek van Hortensius laat zien dat druk van buitenaf de uitslag onbetrouwbaar kan maken. Een kraan is niet altijd in de buurt. Ziet je hand er niet zichtbaar vuil uit, dan is de eerste druppel wegvegen en de tweede gebruiken een redelijke oplossing. Gegevens uit een ziekenhuisonderzoek vonden de twee druppels in dagelijks gebruik ook dicht bij elkaar.

Uit welke vinger meet je de bloedsuiker?

Neem liever niet de duim en de wijsvinger; die gebruik je de hele dag minder. Wissel bij elke meting van vinger, want steeds hetzelfde plekje maakt de huid hard.

Hoe meet je de nuchtere suiker?

Meet meteen na het opstaan, zonder in de nacht iets gegeten te hebben. Water mag; thee en koffie maken een eind aan dat nuchter zijn.

Wanneer meet je de suiker na het eten?

De tijd begint bij de eerste hap, niet bij de laatste. Dezelfde maaltijd twee dagen achter elkaar op hetzelfde uur meten zegt veel meer dan één los getal.

Is het erg om dezelfde lancet opnieuw te gebruiken?

De punt van de lancet wordt bij de eerste prik bot en doet de tweede keer meer pijn, dus zet er bij elke meting een nieuwe op.

Twee mensen met dezelfde naam van de ziekte meten binnen een dag een heel verschillend aantal keren. Het verschil komt uit hoe vaak er binnen die dag beslist moet worden. Elk punt waar een besluit valt vraagt een getal achter zich. Soms doet niet de persoon zelf de meting maar iemand die op dat uur naast hem staat.

Voor wie insuline gebruikt is de meting geen bericht maar een invoer. De uitslag vormt de eerste schakel van het besluit over wat er op dat moment gebeurt. Voor wie met medicijnen loopt die de suiker niet hard omlaag brengen bestaat die ketting niet; de meting dient daar vooral om het beloop te zien.

Het tweede wat de frequentie bepaalt is of iemand een lage suiker voelt aankomen. Zijn de waarschuwende tekenen afgestompt, dan komt het bericht alleen van het apparaat. Waarom die afstomping optreedt behandelt een apart artikel over de lage bloedsuiker. De rol van de meting wordt in zulke gevallen alleen maar groter.

In de zwangerschap verandert het beeld helemaal. Het streefbereik wordt smaller en het lichaam stelt zich in weken opnieuw in. Het evenwicht van gisteren geldt vandaag misschien niet meer.

Ook ziektedagen halen dit beeld helemaal overhoop. Koorts, braken en geen trek trekken de suiker naar onverwachte kanten; de gewende ordening werkt op die dagen niet. Wordt er een nieuw medicijn gestart of verandert de behandeling, dan gaat er ook een leerperiode open en zakt de frequentie daarna weer op haar plaats. In zulke perioden wordt de opvolging tijdelijk dichter en keert ze terug naar de oude ordening zodra het beeld gekalmeerd is.

De tabel hieronder zet die bepalende factoren naast elkaar.

Ook het beloop van de dag zelf krijgt zijn aandeel in die behoefte. Een lange reis, een nachtdienst of een ongewoon zware werkdag brengt een behoefte voort die bij die dag hoort. Dat is geen blijvende frequentie maar een tijdelijke verdichting.

Tot slot is de frequentie geen vast getal. Richtlijnen raden aan die behoefte bij elke controle opnieuw door te nemen, want noch de behandeling noch het leven staat stil. Welke ordening past, vraag het je arts.

Een meting uit de vinger is geen getal aflezen maar een klein stukje scheikunde in de handpalm. De strip reageert met het bloed. De meter zet die reactie om in een getal. Dat de strip in de koker door vocht en warmte bederft is een ander mechanisme. Hier gaat het over iets anders. Voer je dezelfde handeling twee keer na elkaar uit, dan komen er twee uitslagen die dicht bij elkaar liggen. Dicht, maar niet gelijk.

De factoren die dat kleine bereik vergroten komen van twee kanten: van het moment van meten en van het eigen bloed van de persoon.

• Restjes op de vinger: een zoet spoor dat op de huid achterblijft mengt zich in de druppel en trekt de uitslag omhoog.
• De druppel eruit knijpen: in een geknepen vinger mengt weefselvocht zich in het bloed en verdunt het monster.
• Temperatuur: op een koude ochtend gaat er minder bloed naar de vingertop en komt de druppel moeizaam.
• De dikte van het bloed: bij een hoog aandeel rode bloedcellen schuift de uitslag omlaag, bij een laag aandeel omhoog.
• Het aandeel van de meter zelf: de internationale maat voor juistheid omschrijft geen punt maar een band.

Neem de eerste druppel uit een ongewassen hand zonder zichtbaar vuil. Bij één op de tien mensen kwam er een duidelijke afwijking uit. Werden de handen met zeep gewassen, dan verdween dat verschil grotendeels (Hortensius e.a., 2011). De arm van datzelfde onderzoek met de vinger die fruit had aangeraakt neemt de bladzijde “Hoe meet je thuis je bloedsuiker?” over. Het aandeel hier is kort gezegd dit: de bron van de afwijking is niet de meter maar de druppel die naar de meter gaat. Het aandeel rode bloedcellen hoort bij het eigen bloedbeeld. Dat beweegt binnen een dag niet snel. Het verschuift niet het verschil tussen metingen maar de algemene plek van de uitslag.

Er is ook een grens waarboven deze kleine bewegingen niet meer gewoon zijn. Lopen de uitslagen veel verder uit elkaar dan gebruikelijk, dan verandert het beeld. Hetzelfde geldt als het getal op het scherm helemaal niet past bij hoe iemand zich op dat moment voelt. Meting op meting stapelen maakt het besluit dan niet duidelijker. Waar het om gaat is de meter zelf, de staat van de koker en de schone hand.

Eén uitslag bouwt op zichzelf geen beeld. De betekenis stapelt zich op in de neiging die zich dagen achtereen herhaalt. Weten wat meten zelf bijdraagt haalt je uit de gewoonte elke kleine beweging voor een gebeurtenis aan te zien.

Het systeem heeft drie delen. De sensor merkt de glucose op, de zender geeft de gegevens door en het scherm toont ze. De sensor leest niet het bloed in het vat. Hij leest het vocht onder de huid. Waarom dat onderscheid twee verschillende getallen oplevert behandelt een apart artikel over het verschil tussen sensor en vingertop.

De aflezing wordt om de paar minuten vernieuwd en gaat de hele nacht door. Wat eruit komt is geen reeks losse metingen maar een lijn zonder onderbreking. Wat er in de slaap gebeurt is in die lijn te zien. Wat er tegen de ochtend verandert ook. En hoe de middag op een lange reis verloopt.

Naast het getal staat ook een pijl. De pijl meldt geen waarde; hij vertelt de richting en de snelheid.

• Pijl omhoog: het niveau stijgt, en hoe steiler de pijl, hoe sneller die stijging.
• Pijl omlaag: het niveau daalt, en ook die snelheid zit in de hoek van de pijl.
• Pijl horizontaal: in de laatste minuten is er geen beweging van betekenis.
• Het aantal standen verschilt per fabrikant; het ene systeem gebruikt vijf pijlen, het andere zeven.

De pijl geeft daarom iets wat één getal niet kan geven: waar het verhaal heen gaat. Hetzelfde getal draagt bij een stijging en bij een daling een heel andere betekenis. Hoe raak die pijlen zijn is een eigen onderwerp van onderzoek.

De sensor gaat maar beperkt mee. Na een bepaald aantal dagen komt er een nieuwe. Systemen van de oude generatie vroegen om geregeld bijstellen met een vingerprik. De meeste van vandaag komen ingesteld uit de fabriek en slaan die stap over.

Toch verdwijnt de klassieke vingerprik niet helemaal. Die komt erbij in de eerste uren van een sensor. Ook als het getal op het scherm niet past bij wat iemand voelt. En als het apparaat een storing meldt. De actuele richtlijn van de ADA stelt daarom als voorwaarde dat iedereen die een sensor gebruikt toegang houdt tot de vingerprik.

Er waren ooit twee aparte families: die welke de gegevens zonder onderbreking doorstuurden en die welke de uitslag pas toonden als iemand het apparaat scande. In de nieuwe generatie is dat onderscheid weg. De gegevens stromen door en de drempels voor een waarschuwing zijn in te stellen. De waarde van een waarschuwing blijkt het meest tijdens de slaap.

Continue meting voert de behandeling niet uit; ze maakt die alleen zichtbaar. De gegevens zijn ook de grondstof voor de verslagen voor de arts. Die curve die zich op het scherm van de telefoon in de zak ophoopt doet iets wat een schrift op papier niet kan: ze vult de gaten ertussen. Na verloop van tijd went ook het oog, en patronen die op dezelfde uren terugkeren gaan vertrouwd aanvoelen.