Waarom geeft diabetes dorst en gewichtsverlies?

De nier neemt de suiker die door het bloed passeert weer op en geeft die aan het bloed terug. Die opnamecapaciteit is niet onbegrensd. Houdt de hyperglykemie boven die grens aan, dan raken de glucosetransporteurs in het nefron verzadigd. De suiker die overblijft lekt in de urine. Onderweg trekt de suiker het water met zich mee. Dat heet osmotische diurese. Polyurie komt uit dat meeslepen voort: de urine komt vaker en in grotere hoeveelheid.

Het vocht dat verloren gaat maakt het bloed dikker. De osmoreceptoren in de hypothalamus lezen die dichtheid en zetten het alarm voor dorst aan. De mond droogt uit, de tong plakt aan het gehemelte. In de nacht valt de slaap uiteen tussen water en toilet. Het water dat gedronken wordt blijft met de urine weggaan, dus sluit de polydipsie niet. Het glas raakt leeg, de dorst blijft staan. Er gaat niet alleen water weg. Natrium en kalium mengen zich in dezelfde stroom. De spierkracht deelt in dat verlies.

Het afvallen heeft twee kanalen en het eerste is de urine. Het koolhydraat uit het brood, de melk en het fruit komt als glucose het bloed in. Een deel van die glucose gaat ongebruikt de urine in. Zelfs wie verzadigd van tafel opstaat laat een deel van de energie op het toilet achter.

Het tweede kanaal ligt aan de kant van de insuline. Ontbreekt de insuline, of verzwakt de insulineresistentie het signaal, dan kan de cel de glucose die voor de deur wacht niet binnenlaten. Het lichaam gedraagt zich dan alsof het honger lijdt. Het breekt vetweefsel af en de lever maakt nieuwe brandstof. Bij een tekort aan insuline staat er niets tegenover glucagon. De aminozuren die uit de spier vrijkomen gaan naar de lever en worden daar nieuwe glucose. Het eiwitevenwicht van de spier slaat zo om naar verlies en de opbouw van nieuw eiwit loopt terug. Het gewicht daalt niet van het bord maar uit de voorraad.

Ook de aanhoudende honger hoort bij dit beeld. Zelfs bij een hoge bloedsuiker blijft het binnenste van de cel zonder brandstof, en het brein leest dat gat als honger. Zelfs na het ontbijt komt de zin om iets te eten terug. De vermoeidheid hangt aan dezelfde wortel. Minder vocht, spierweefsel dat gesmolten is, energie die niet binnenkomt. Halverwege de werkdag weegt de futloosheid daarom zwaar.

Hetzelfde mechanisme valt niet bij elke diabetes even snel op. Een apart artikel over de eerste klachten zet twee dingen op een rij. In welke volgorde de tekenen opkomen, en welke combinatie nog dezelfde dag beoordeling vraagt.

Nadert de glucose na het begin van de behandeling het streefbereik, dan houdt de nier op suiker aan de urine te geven. De osmotische diurese stopt. Het vochtevenwicht zakt op zijn plaats. Het opstaan in de nacht wordt zeldzamer. Dat de dorst en het afvallen samen oplopen komt doordat hetzelfde mechanisme allebei voortbrengt.