Bệnh thần kinh do tiểu đường là gì?

Dây thần kinh không phải một sợi cáp. Nó là một mô sống. Dây thần kinh có mạng mao mạch của riêng nó, và chính mạng ấy nuôi các sợi. Glucose ở mức cao kéo dài vừa làm hẹp những mạch nhỏ này, vừa làm hỏng hóa học bên trong tế bào thần kinh. Các sản phẩm thừa dồn lại, cái vỏ bọc quanh sợi mỏng đi và việc dẫn truyền chậm lại. Hàng đứng đầu là những sợi dài nhất, vì việc nuôi chúng là mong manh nhất. Còn chỗ xa thân mình nhất là bàn chân.

Sự lan ra không ngẫu nhiên. Nó có nếp. Bức tranh bắt đầu từ các ngón chân, đi trên cả hai bên cùng lúc, và qua nhiều năm thì lên tới mắt cá, rồi tới bắp chân. Bàn tay vào hàng muộn hơn nhiều. Nếp này gọi là tổn thương phụ thuộc chiều dài. Sợi dài nhất bị ảnh hưởng trước, sợi ngắn nhất bị sau cùng. Việc hai bàn chân bị cùng lúc và ở cùng một mức là dấu hiệu tách bức tranh này khỏi những trục trặc thần kinh khác. Đây là dạng gặp nhiều nhất của bệnh thần kinh do tiểu đường.

Cùng một tổn thương lại có hai khuôn mặt. Chúng trông rất khác nhau. Ở người này thì cơn đau nổi lên trước, kiểu rát, châm chích và như bị điện giật. Ban đêm nằm trên giường thì nó tăng, và ngay cả sức nặng của tấm chăn cũng làm khó chịu. Ở người khác thì chẳng cảm thấy gì cả, và khuôn mặt lặng lẽ này không hề nhẹ hơn. Sự cùn đi của cảm giác tiến suốt nhiều năm mà không tự để lộ; nó khiến bàn chân phải trả giá gì thì bài về bàn chân bàn tới. Dấu của khuôn mặt lặng không phải một triệu chứng, mà là một sự thiếu vắng. Mất thăng bằng trong một hành lang tối, cần lấy mắt xác nhận bàn chân đang ở đâu.

Nhánh tự chủ là một mục riêng. Nó bắt vào các việc ngoài ý muốn của cơ thể. Nếu các cơ làm rỗng dạ dày chậm lại thì thức ăn đi tiếp muộn hơn mong đợi. Vài giờ sau bữa sáng, trong dạ dày vẫn còn cảm giác đầy, và thời điểm thức ăn vào máu thành ra không đoán được. Nếu phản xạ chỉnh huyết áp lúc bật dậy khỏi giường mà tới muộn thì đầu quay, mắt tối lại. Khi leo cầu thang thì sự mềm dẻo tự nhiên của nhịp tim giảm đi. Còn khi các thần kinh mồ hôi làm ẩm da bị cùn thì da bàn chân khô và nứt.

Nhánh ấy còn có một việc nữa. Việc cảnh báo. Những tín hiệu đầu tiên của cú tụt đường đi ra từ các thần kinh này. Khi chúng cùn thì tín hiệu yếu đi; cú tụt phần lớn chỉ được nhận ra bằng phép đo. Cái này có tên: mất khả năng nhận biết hạ đường huyết. Cùng con đường ấy cũng chở tin báo đau tới từ tim. Khi tin ấy yếu đi thì chỗ của cơn đau ngực có thể được thay bằng một sự mệt mỏi khác thường, khó thở hay buồn nôn. Vì sao phía tim được theo dõi mà không chờ lời than phiền thì bài về tim kể.

Vì bệnh thần kinh tiến lặng lẽ nên người ta tìm nó trong buổi khám mà không chờ triệu chứng. Ở bàn chân thì nhìn cái gì, bằng cái gì, thì bài về khám bàn chân kể. Cái nền thì chung. Glucose ở mức cao suốt nhiều năm. Thuốc lá, huyết áp cao, mỡ máu và rượu còn làm căng thêm chính lòng mạch ấy. Sự bào mòn không xảy ra trong một ngày, và cũng không lui lại trong một ngày. Không đọc được mặt đất như trước trong lúc đi bộ, thấy lòng bàn chân lạ lẫm ở bước đầu tiên buổi sáng: đó là tương ứng của bức tranh này trong đời thường.