Giữa cân nặng và tiểu đường có gì?

Ở tiểu đường tuýp 2, mô mỡ không cư xử như nhau. Chỗ nào cũng khác. Mỡ dưới da thì tương đối nằm yên; còn mỡ đóng giữa các tạng trong ổ bụng thì trút vào một chỗ hoàn toàn khác. Các acid béo tự do và những tín hiệu viêm mà lớp mỡ ấy thả ra đổ vào cái mạch chở máu thẳng tới gan, và tới cơ quan ấy ở dạng đã cô đặc. Gánh càng lớn thì gan càng ít nghe thấy tiếng của insulin; suốt đêm nó không ngừng thả đường vào máu, và vì thế giá trị đo buổi sáng ra cao.

Mỡ dồn trong gan thì không ở lại đó. Nó đi tiếp. Một phần được trả ngược vào máu dưới dạng những gói mỡ, rồi đóng vào bên trong tụy và tản ra giữa các tế bào làm insulin. Những tế bào bị mỡ vây quanh này mất khả năng đáp lại nhanh ngay khi thức ăn tới. Thế là hai cái vòng nuôi lẫn nhau được dựng lên. Vòng của gan làm vòng của tụy lớn lên, và vòng của tụy lại làm vòng của gan lớn lên. Hai cơ quan không theo dõi nhau từ xa; sự trao đổi giữa chúng quay liên tục qua đường máu.

Các vòng cũng quay ngược lại được. Khi thâm hụt năng lượng còn kéo dài thì mỡ trong gan bắt đầu tan trong vài ngày, còn tụy thì cần nhiều tháng mới hồi lại. Việc tốt lên cũng theo đúng thứ tự ấy. Trước hết bức tranh ở phía lúc đói mềm đi, còn đáp ứng sau bữa thì hồi lại muộn hơn. Các hướng dẫn lớn viết rằng ngay cả việc mất một phần nhỏ cân nặng ban đầu cũng chạm tới thế cân bằng của đường. Ở một mức mất lớn hơn thì các giá trị ra khỏi khoảng tiểu đường mà không cần thuốc hạ đường, và ở đó một thời gian. Tình trạng này gọi là lui bệnh; ai lui được bao lâu thì một bài riêng bàn tới.

Bức tranh có một khuôn mặt ít được biết hơn. Tuýp 2 cũng xuất hiện ở những người trông gầy, và một phần đáng kể người mới được chẩn đoán nằm trong khoảng cân nặng bình thường. Ý niệm ngưỡng mỡ cá nhân sinh ra từ đây. Mỗi cơ thể có một giới hạn mà tới đó nó còn cất mỡ được một cách vô hại, và giới hạn ấy rất khác nhau giữa người này với người kia. Người vượt giới hạn của mình thì chất mỡ lên các cơ quan, dù nhìn từ ngoài vẫn thấy mảnh. Còn ở một người thừa cân mà chưa bao giờ vượt ngưỡng của mình thì thế cân bằng của đường đứng yên suốt nhiều năm. Cái ngưỡng ấy nằm ở đâu thì chỉ khi bị vượt qua mới rõ.

Mỡ đang đứng ở đâu thì không nhìn ra được. Không nhìn thẳng. Mỡ đóng trong ổ bụng không tự lộ mình trên cân; đó là lý do người ta theo dõi cả những số đo cơ thể như vòng eo bên cạnh cân nặng. Cái cân cho ta cái tổng, còn số đo vòng eo chở một dấu hiệu về việc cái tổng ấy đã tản đi đâu. Còn hình ảnh chắc chắn của mỡ bên trong gan và tụy thì chỉ các phương pháp chẩn đoán hình ảnh mới cho ra.

Tuổi, di truyền và mức vận động cũng nằm trong phương trình ấy. Corticosteroid và vài thuốc chống loạn thần được kể trong số các nhóm thuốc đã biết là ảnh hưởng tới cân nặng và tới thế cân bằng của đường. Giấc ngủ ngắn cũng làm yếu đáp ứng insulin, và nó làm điều đó mà khối mỡ không đổi chút nào. Ở tiểu đường tuýp 1 thì cơ chế bắt đầu từ một chỗ hoàn toàn khác, từ hệ miễn dịch, và nó nằm ngoài những cái vòng này. Coi cân nặng là thủ phạm duy nhất thì không đủ để giải thích chuyện đang xảy ra; sự trao đổi quay giữa gan và tụy vẫn tiếp tục ở chỗ mà cái cân không cho thấy.