Vì sao tiểu đường ảnh hưởng tới tim?

Mặt trong của một động mạch khỏe được phủ bởi một lớp lót trơn gồm một hàng tế bào. Khi lớp lót ấy bị bào mòn thì những hạt cholesterol trong máu rỉ vào bên trong thành và ở lại đó. Các tế bào miễn dịch tới dọn, chúng chất mỡ lên mình rồi không rời chỗ được nữa. Chỗ dồn ấy theo thời gian thành một mảng; bên trên nó là một cái mũ xơ và cứng.

Mạch hẹp lại, nhưng sự kiện chính không phải chính cái hẹp. Điểm vỡ là lúc cái mũ ấy mỏng đi rồi rách, và ngay khoảnh khắc vết rách mở ra thì máu bắt đầu đông; mạch có thể bít lại trong thời gian ngắn. Bức tranh gọi là nhồi máu cơ tim phần lớn là hệ quả của một cú bít đột ngột, chứ không phải của một sự hẹp từ từ.

Tiểu đường không chạm vào một mắt xích của chuỗi này, mà chạm vào mấy mắt xích cùng lúc. Lớp lót trong của mạch mất chức năng sớm, các tiểu cầu tụ lại dễ hơn, và cục máu đông đã hình thành thì khó tan. Sự phân bố của mỡ máu cũng đổi; những hạt nhỏ và đặc đi vào thành dễ hơn. Kết cục là gánh mảng dồn lại sớm hơn và rộng hơn so với một người cùng tuổi.

Điểm quan trọng nhất bắt đầu ở đây. Tin báo đau tới từ tim được chở bởi các thần kinh tự chủ bọc quanh tim, và ở người tiểu đường thì những thần kinh ấy có thể bị bào mòn. Tin yếu đi, hoặc không tới nơi. Một bài tổng quan rộng gộp hai mươi hai nghiên cứu đã thấy rằng người có tiểu đường tới viện trong cơn nhồi máu mà không đau ngực thì thường xuyên hơn hẳn (Kumar và cộng sự, 2023). Trong một nghiên cứu rộng theo dõi người lớn có tiểu đường tuýp 2, ở những người đã giảm biến thiên nhịp tim thì cái gọi là nhồi máu im lặng cũng gặp nhiều hơn.

Khi cơn đau mờ đi thì bức tranh khoác những bộ dạng khác, và các dấu hiệu nhận ra được là:

• Hụt hơi trên một con dốc quen hay chỉ vài bậc thang
• Ở ngực thì cảm giác ép, thắt hay đầy tức, hơn là đau
• Một sự khó chịu mơ hồ dội lên hàm, cổ, vai, cánh tay hay vào giữa hai xương bả
• Một sự nặng nề trên dạ dày giống như khó tiêu, kèm buồn nôn
• Mồ hôi lạnh không rõ lý do, cơn rã rời tới đột ngột, mắt tối lại

Điểm chung của những dấu này là chúng rất dễ bị gán cho một thứ khác. Cho sự mệt mỏi, cho tuổi tác, hay cho một bữa ăn nặng. Ở người tiểu đường lại còn một cái bẫy nữa. Mồ hôi lạnh, sự rã rời và mắt tối lại cũng chính là tiếng nói của cú tụt đường. Nếu cú tụt đã được xử lý mà những thứ ấy vẫn còn thì lời giải thích phải tìm ở chỗ khác.

Điểm phân biệt nằm ở sự mới mẻ và ở thời điểm. Nếu một điều chưa từng xảy ra bao giờ nay hiện ra khi vận động và lui đi khi nghỉ, thì tim cũng bước vào bức tranh ấy. Ở người đã bào mòn thần kinh thì cảm giác này có khi không hề sinh ra; vì vậy việc bắt gặp dấu vết của một cơn nhồi máu cũ trên điện tâm đồ về sau cũng không hiếm.

Ở đây có hai thang thời gian riêng. Bức tranh hiện ra khi vận động và qua đi khi nghỉ là một diễn tiến trải trên nhiều tuần. Nếu cũng những dấu ấy bắt đầu cùng lúc một cách đột ngột và không qua đi khi nghỉ thì thang đo đổi. Sau khi mạch bít lại, cơ tim chịu tổn thương trong vòng vài phút tới vài giờ. Cái thứ hai không phải bức tranh để theo dõi và chờ, mà là bức tranh được đánh giá cấp cứu.

Việc huyết áp và mỡ máu có mặt trong cùng bức tranh không phải ngẫu nhiên. Cả ba đều làm căng cùng một thành mạch, và tác dụng của chúng chồng lên nhau. Một sự theo dõi chỉ nhìn vào đường sẽ khép lại mà chưa thấy phần lớn bức tranh. Theo dõi cả ba cùng lúc thì đổi được gì? Câu hỏi ấy do bài “Ngoài đường thì còn nhìn vào gì?” trả lời.

Sự im lặng ở đây không phải một sự bảo đảm. Nó chỉ có nghĩa là tin đã không tới nơi. Đó cũng là lý do phía tim là một trong những mục được theo dõi mà không chờ lời than phiền.