Belirtiler ve tanı

Her tahlil kanın başka bir yüzünü gösterir. Açlık kan şekeri, gece boyunca yemek yemeyen bir bedende sabah kalan düzeydir. Yükleme testinde tatlı bir sıvı içilir ve iki saat sonra kan yeniden alınır; ölçülen şey, bedenin gelen yükü toparlama hızıdır. HbA1c, alyuvarın içindeki hemoglobine yapışmış şekerin izini sayar, kabaca son iki üç ayı. Rastgele ölçüm ise yalnız susama, sık idrar ve kilo kaybı gibi belirtiler varken anlam taşır.

• Açlık kan şekeri: tek bir sabaha bakar, hazırlığı en kolay tahlildir.
• Yükleme testi: aç karnına glukoz içirir, iki saat sonra kanı yeniden ölçer.
• HbA1c: aylara yayılmış ortalamayı verir, aç karnına gerek duymaz.
• Rastgele ölçüm: susama ve sık idrar tablosu ortadayken anlam kazanır.

Tek bir yüksek sonuç teşhis değildir. Dünya Sağlık Örgütü, belirtisi olmayan kişide yüksek çıkan tahlilin başka bir günde, tercihen aynı testle tekrarlanmasını istiyor. Belirtiler ortadayken ve sonuç açık biçimde yüksekken bu tekrar aranmaz. Laboratuvarın kendi telaşı da buradan geliyor: tüpteki kan bekledikçe içindeki glukoz azalır, o yüzden örnek ya hemen ayrıştırılır ya da buzlu suya konur.

HbA1c her bedende aynı güvenle okunmaz. Ölçüm alyuvarların ömrüne bağlı olduğu için belirli kansızlıklar, hemoglobin varyantları ve alyuvar döngüsünü hızlandıran hastalıklar sonucu kaydırır. Dünya Sağlık Örgütü’nün HbA1c danışma raporunun bir cümlesi de burada duruyor: eşiğin altında kalan bir sonuç, glukoz testleriyle konmuş teşhisi çürütmez.

Bana ilk tahlil kâğıdı verildiğinde aç karnına gitmenin kahvaltı etmemek demek olduğunu sanıyordum. Sabah çayımı şekerli içip laboratuvara yürüdüm. Sonuç yüksek çıktı; iki hafta boyunca kendimi bir teşhisin içinde sandım. İkinci tahlilde çay yoktu, sayı bambaşkaydı. Yanlış olan bendim, tahlil değil.

Gizli şeker hangi tahlilde çıkar?

Açlık ölçümü tek başına, yalnız yükleme testiyle ortaya çıkan bir kesimi kaçırır. Yükleme testi açlıkla tokluk arasındaki bölgeyi görünür kılar; sınırda kalan açlık değerlerinde bu yüzden istenir.

Şeker yüklemesinde zamanlama neden önemli?

Laboratuvar ikinci örneği tam iki saatte alır. Erken ya da geç alınan kan, eğrinin başka bir noktasını ölçer; testin güvenilirliği bu titizliğe bağlı.

Tip 1 mi tip 2 mi olduğu nasıl ayrılır?

Ayrım klinik tabloyla başlar: yaş, başlangıç hızı, kilo, ketoz. Kararsız kalınan durumda adacık antikorları yardımcı olur.

Randevuda sorulacak somut bir soru şu: bu sonuç hangi testle ve ne zaman doğrulanacak?