آیا دیابت میرود یا بیماری ماندگاری است؟
· 2 دقیقه
بازگشتن مقدارهای قند به محدودهٔ هدف بدون دارو در دیابت نوع ۲ شدنی است؛ راهنماها به این حالت بهبود نسبی میگویند. دیابت نوع ۱ اما انسولین را در تمام زندگی لازم میکند. چه چیزی ماندگار است و چه چیزی میتواند عوض شود؟ یک پرسش در دو نوع دو پاسخ جدا میگیرد، و جدایی درست از همینجا آغاز میشود.
در نوع ۱ سلولهای بتای سازندهٔ انسولین با پاسخ ایمنی بهطور ماندگار کم میشوند؛ سلولهایی که از دست رفتهاند بازنمیگردند. در ماههای پس از تشخیص، انسولین لازم مدتی میتواند پس بنشیند؛ به این فاصله که با ماه اندازه گرفته میشود دورهٔ ماه عسل میگویند. وقتی این فاصله بسته شود، بالا رفتن نیاز به انسولین میتواند برای کسی که مراقبت را پیش میبرد مانند بدتر شدن تصویر به نظر برسد؛ حال آنکه این افزایش از سیر شناختهشدهٔ از دست رفتن سلول میآید. در نوع ۲ تصویر انعطاف بیشتری دارد: مقاومت به انسولین که پس بنشیند، مقدارهای قند بدون دارو در محدودهٔ هدف میمانند.
معیار گزارش اجماع بینالمللی چنین است: اگر HbA1c که دستکم سه ماه پس از کنار گذاشتن داروهای دیابت دیده میشود زیر مرز تشخیص بماند، تصویر بهبود نسبی شمرده میشود. این واژه با دقت برگزیده شده. بهبود نسبی توصیفی است که از همان آغاز میپذیرد تصویر میتواند بازگردد؛ معنای بهبود کامل ندارد. برای پیشدیابت این واژه به کار نمیرود؛ بازگشت آنجا را نوشتهای جدا بررسی میکند.
| وضعیت | آنچه ماندگار است | آنچه میتواند عوض شود |
|---|---|---|
| دیابت نوع ۱ | نیاز به انسولین در تمام زندگی میماند | دُز روزانهٔ انسولین؛ در رشد، تحرک و دورههای بیماری دوباره تنظیم میشود |
| دیابت نوع ۲ | آمادگی و گذشتهٔ تشخیص میماند | مقدارهای قند میتوانند بدون دارو به محدودهٔ هدف بازگردند |
آنچه بهبود نسبی را در نوع ۲ پیش میبرد کاهش ماندگار وزن است. در یک کار تصادفیشده که با پشتیبانی فشردهٔ تغذیهای پیش رفت، در پایان دو سال بیش از یکسوم شرکتکنندگان در بهبود نسبی بودند. در کسانی که وزن را دوباره نگرفتند بهبود نسبی بیشتر ادامه یافت.
پیگیری بلند همان شرکتکنندگان چیز دیگری نشان داد. تا سال پنجم نسبت کسانی که در بهبود نسبی مانده بودند آشکارا افتاده بود. نظمی که از صبحانه تا شام کشیده میشد که شل شد، وزن بازگشت و قند هم با آن برگشت. عواملی که در ثبتها پیش آمدند اینها هستند:
- گذشتن مدتی کوتاه از زمان تشخیص
- کاهش وزنی آشکار که سالها نگه داشته شود
- اینکه بخشی از سلولهای بتا هنوز انسولین بیرون بدهند
دلیل معاینههای سالانه همینجاست. دورهٔ بهبود نسبی هم دورهای است که پیگیری میشود: غربالگری رتینوپاتی در ته چشم، پیگیری نفروپاتی در کلیه، فشار خون و چربی خون در تقویم میمانند. وقتی نظم آشپزخانه هم خوب پیش میرود این نوبتها سر جای خود هستند. سود ملموس است. سالهایی که در محدودهٔ هدف میگذرند، سالهایی هستند که مشکل کلیه و قلب و عروق در آنها کمتر دیده میشود.
- با کم کردن وزن دیابت بهکلی میرود؟
- آنچه در ثبتها دیده میشود بهبود کامل نیست، بهبود نسبی است. در سالهایی که کاهش وزن نگه داشته میشود قند در محدودهٔ هدف میماند؛ وزن که بازگردد مقدارها هم بالا میروند.
- بدون دارو میرود؟
- در خود تعریف بهبود نسبی، کنار گذاشته شدن داروها هست؛ سیر بدون دارو بخشی از همین تعریف است. این کنار گذاشتن روندی است که با اندازهگیری و پیگیری پیش میرود.
تصویری که ثبتها نشان میدهند کوتاه این است: تشخیص دیابت در پرونده میماند و مقدارهای قند عنوانی است که میشود عوضش کرد. بهبود نسبی نام دورهای است که بیماری در آن خاموش شده.
منابع
- Riddle MC, Cefalu WT, Evans PH, Gerstein HC, Nauck MA, Oh WK, Rothberg AE, le Roux CW, Rubino F, Schauer P, Taylor R, Twenefour D. Consensus Report: Definition and Interpretation of Remission in Type 2 Diabetes. Diabetes Care. 2021;44(10):2438-2444. doi:10.2337/dci21-0034
- Lean MEJ, Leslie WS, Barnes AC, et al. 5-year follow-up of the randomised Diabetes Remission Clinical Trial (DiRECT) of continued support for weight loss maintenance in the UK: an extension study. Lancet Diabetes Endocrinol. 2024;12(4):233-246. doi:10.1016/S2213-8587(23)00385-6
- Gregg EW, Chen H, Bancks MP, et al. Impact of remission from type 2 diabetes on long-term health outcomes: findings from the Look AHEAD study. Diabetologia. 2024;67(3):459-469. doi:10.1007/s00125-023-06048-6
- Wong TWC, Wong MYS, But WMB. Features of partial remission in children with type 1 diabetes using the insulin dose-adjusted A1c definition and risk factors associated with nonremission. Ann Pediatr Endocrinol Metab. 2021;26(2):118-125. doi:10.6065/apem.2040202.101
- World Health Organization. Diabetes (fact sheet). Geneva: WHO; 14 November 2024.