دیابت چیست و در بدن چه میگذرد؟
· 2 دقیقه
از همینجا شروع کنید · 1 از 12
دیابت بههمخوردن همان نظمی است که گلوکوز خون را به درون سلولها میبرد تا سوخت شود. لوزالمعده انسولین کافی نمیسازد، یا بدن انسولینی را که ساخته آنطور که باید به کار نمیگیرد. گلوکوز بهجای رفتن به درون سلول در خون جمع میشود. نام آن در زبان مردم بیماری قند است و در پزشکی دیابت شیرین.
کاربوهیدراتهایی مانند نان، برنج و میوه در پایان گوارش به گلوکوز بدل میشوند و به خون میروند. گلوکوز سوخت سلولهاست. اما در سلول را خودبهخود باز نمیکند. گلوکوز خون که بالا برود لوزالمعده انسولین بیرون میدهد؛ انسولین همان کلیدی است که آن در را باز میکند. کبد هم در همان لحظه ساخت گلوکوز خودش را کم میکند. تا وقتی این نظم کار کند، عدد صبح و شب در محدودهای باریک میماند.
در دیابت این نظم از دو سر به هم میخورد. یا سلولهای بتای سازندهٔ انسولین در لوزالمعده از میان میروند و کلید اصلاً ساخته نمیشود، یا کلید هست ولی قفل مثل گذشته به آن پاسخ نمیدهد. به دومی مقاومت به انسولین میگویند. لوزالمعده مدتی با ترشح بیشتر این کمبود را جبران میکند؛ در گذر سالها این جبران دیگر نمیرسد. استانداردهای مراقبت انجمن دیابت آمریکا این دو راه را جدا تعریف میکنند: در نوع ۱ تخریب خودایمنی، در نوع ۲ از دست رفتن پیشروندهٔ ترشح که خودایمنی نیست. کبد هم در این تصویر ساکت نمیماند؛ به دادن گلوکوز به خون ادامه میدهد.
| نوع | در بدن چه میگذرد |
|---|---|
| نوع ۱ | دستگاه ایمنی سلولهای بتای خودش را تخریب میکند و ساخت انسولین ته میکشد. |
| نوع ۲ | انسولین ساخته میشود اما سلولها پاسخ نمیدهند و ساخت بهمرور نمیرسد. |
| دیابت بارداری | هورمونهای بارداری کار انسولین را سخت میکنند و خطر پس از زایمان هم میماند. |
| نوعهای دیگر | اختلالهای ژنتیکی، بیماریهای لوزالمعده و برخی داروها هم این تصویر را میسازند. |
- بیماری قند و دیابت یک چیزند؟
- یک چیزند؛ دیابت نام آن در زبان پزشکی است و بیماری قند برابر روزمرهٔ آن. نام کامل آن دیابت شیرین است، یعنی جریان عسلگون، و از شیرین شدن ادرار میآید.
- قند خون و گلوکوز یک چیزند؟
- شکری که در خون اندازه گرفته میشود گلوکوز است؛ شکر سفرهٔ خانه ساکارز است که در گوارش به گلوکوز و فروکتوز شکسته میشود. قند خون چیزی جز نام روزمرهٔ گلوکوز خون نیست.
- دیابت از شیرینی خوردن پیدا میشود؟
- شیرینی خوردن بهتنهایی این تصویر را راه نمیاندازد. نوع ۱ را دستگاه ایمنی میآغازد؛ در نوع ۲ وراثت، وزن، بیتحرکی و سن با هم نقش دارند.
سازمان جهانی بهداشت میگوید گلوکوزی که مدت طولانی بالا بماند بهویژه به عصبها و رگها آسیب جدی میزند. این فرسایش بیشتر وقتها خاموش پیش میرود. نوع هرچه باشد این خطر مشترک است. نام گذاشتن بر دیابت به معنای اداره کردن آن نیست. اما بدون شناختن آن نظم، خواندن عددها سخت است. اینکه کدام نوع را دارید، کدام سازوکار لنگ میزند و کدام اندازه برای شما معنا دارد، به هم بستهاند.
منابع
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S27–S49. doi:10.2337/dc26-S002
- World Health Organization. Diabetes (fact sheet). Geneva: WHO; 14 November 2024.
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu-2026. 17. Baskı. TEMD; 2026. ISBN 978-625-99759-8-6