چرا دیابت بر قلب اثر می‌گذارد؟

سطح درونی سرخرگی سالم با آستری لغزنده پوشیده است که از یک ردیف سلول ساخته شده. این آستر که بساید ذره‌های کلسترول خون به درون دیواره می‌تراوند و همان‌جا می‌مانند. سلول‌های ایمنی برای پاکسازی می‌آیند، چربی بار می‌کنند و از جای خود برنمی‌خیزند. آنچه جمع می‌شود با گذر زمان به پلاکی بدل می‌شود؛ کلاهکی رشته‌ای و سفت رویش می‌نشیند.

رگ تنگ می‌شود، اما رویداد اصلی خود تنگ شدن نیست. نقطهٔ شکستن این است که آن کلاهک نازک شود و پاره شود، و در لحظهٔ پاره شدن خون لخته شدن آغاز کند؛ رگ می‌تواند در مدتی کوتاه بسته شود. تصویری که سکتهٔ قلبی نامیده می‌شود بیشتر وقت‌ها نتیجهٔ تنگ شدنی آهسته نیست، نتیجهٔ بسته شدنی ناگهانی است.

دیابت نه به یک حلقهٔ این زنجیر، به چند حلقه با هم دست می‌زند. آستر درونی رگ کار خود را زود از دست می‌دهد، پلاکت‌های خون آسان‌تر جمع می‌شوند و لخته‌ای که ساخته می‌شود سخت گشوده می‌شود. پخش چربی خون هم عوض می‌شود؛ ذره‌های کوچک و غلیظ راحت‌تر به دیواره وارد می‌شوند. نتیجه این است که بار پلاک نسبت به کسی هم‌سن زودتر و پخش‌تر جمع می‌شود.

نقطهٔ اصلی از اینجا آغاز می‌شود. خبر دردی را که از قلب می‌آید اعصاب خودکاری برمی‌دارند که قلب را در بر گرفته‌اند و در دیابت این اعصاب می‌توانند بسایند. خبر ضعیف می‌شود یا اصلاً نمی‌رسد. مجموعه‌ای گسترده که بیست و دو کار را یکی کرد، یافت که آمدن کسانی که دیابت دارند در هنگام سکتهٔ قلبی بدون درد سینه آشکارا بیشتر است (Kumar و همکاران، ۲۰۲۳). در کاری گسترده که بزرگ‌سالان نوع ۲ را دید هم، در کسانی که نرمش ضربان قلبشان کم شده بود سکتهٔ قلبی‌ای که «خاموش» نامیده می‌شود بیشتر دیده شد.

درد که کم‌رنگ شود تصویر به جامه‌های دیگری درمی‌آید و نشان‌هایی که شناخته می‌شوند این‌ها می‌شوند:

• نفسی که در سربالایی‌ای آشنا یا روی چند پله بریده می‌شود
• در سینه بیش از درد، حس فشار و تنگی یا پری
• ناراحتی‌ای مبهم که به فک، گردن، شانه، بازو یا میان دو کتف می‌زند
• سنگینی‌ای که بالای معده مانند سوءهاضمه می‌ایستد، تهوع
• عرق سرد بی‌سبب، سستی‌ای ناگهانی، سیاهی رفتن چشم

نکتهٔ مشترک این نشان‌ها این است که آسان به چیز دیگری نسبت داده می‌شوند؛ به خستگی، به سن یا به غذایی سنگین. در دیابت دامی دیگر هم هست: عرق سرد، سستی و سیاهی رفتن چشم زبان افت قند هم هستند. اگر با وجود برطرف شدن کمبود شکر این‌ها ادامه یابند، توضیح در جای دیگری جسته می‌شود.

آنچه جدا می‌کند تازگی و زمان است. چیزی که پیش‌تر هرگز رخ نداده با تحرک بیرون بیاید و با آسایش پس بنشیند، قلب هم درون آن تصویر می‌آید. در کسی که اعصابش ساییده باشد این حس می‌تواند اصلاً زاده نشود؛ برخوردن به نشان سکته‌ای کهنه در نوار قلب بعدها به همین دلیل نادر نیست.

اینجا دو مقیاس زمانی جدا هست. تصویری که با تحرک بیرون می‌آید و با آسایش می‌رود، سیری است که بر هفته‌ها پخش شده. همان نشان‌ها که ناگهان با هم آغاز شوند و با آسایش نروند مقیاس عوض می‌شود: رگ که بسته شود ماهیچهٔ قلب در دقیقه‌ها و ساعت‌ها آسیب می‌بیند. دومی تصویری است که نه با پیگیری منتظر می‌مانند، بلکه فوری ارزیابی می‌شود.

بودن فشار خون و چربی خون در همین تصویر اتفاق نیست. هر سه بر همان دیوارهٔ رگ فشار می‌آورند و اثرشان روی هم می‌نشیند. پیگیری‌ای که تنها به شکر نگاه کند بی‌آنکه بخش بزرگ تصویر را ببیند بسته می‌شود. دیدن هر سه با هم چه عوض می‌کند؟ پاسخ این پرسش را «جز قند چه چیزی دیده می‌شود؟» می‌دهد.

خاموشی اینجا ضمانتی نیست. تنها معنایش این است که خبر نرسیده. بودن سمت قلب در میان عنوان‌هایی که پیش از پیدا شدن شکایت پیگیری می‌شوند هم به همین دلیل است.