شکر به کدام اندام‌ها دست می‌زند؟

خون به هر اندامی از راه رگ می‌رود. رخ درونی رگ را لایه‌ای باریک از سلول می‌پوشاند. نامش اندوتلیوم است. گلوکوزی که مدتی دراز بالا پیش می‌رود نخست همین لایه را می‌ساید: روندهای التهاب تند می‌شوند، بار اکسایشی بالا می‌رود و توان شل شدن رگ کم می‌شود. آسیب در بیشتر اندام‌ها از همین‌جا آغاز می‌شود. اعصاب جدا می‌ایستند؛ آن‌ها هم از رگ باریکی که می‌پرورد اثر می‌گیرند و هم مستقیم از بار سوخت‌وسازی. اینکه کدام اندام به صف می‌آید را این تعیین می‌کند که آن رگ در بدن کجا را می‌پرورد.

شبکهٔ رگ یک اندازه نیست. ساییدگی در دو مقیاس جمع می‌شود. سازوکار هر دو هم جداست. در رگ‌های باریک پردهٔ پایه ضخیم می‌شود، رگ‌ها بسته می‌شوند و یکی‌یکی ناپدید می‌شوند؛ خونی که به بافت پرورده‌شان می‌رود کم می‌شود. این مقیاس به پردهٔ شبکیهٔ چشم، به واحدهای صاف‌کنندهٔ کلیه و به رگ‌هایی که اعصاب را می‌پرورند مربوط است. در سرخرگ‌های بزرگ تصویر دیگری هست: در دیواره پلاک چرب جمع می‌شود، رگ تنگ می‌شود و گرایش به لخته بالا می‌رود. سرخرگ‌های قلب و مغز و پا در همین سمت‌اند. اینکه پلاک چگونه برپا می‌شود و شکستن اصلی چرا در لحظهٔ پاره شدن می‌آید موضوع نوشتهٔ قلب و رگ است.

زمان هم جداست. سمت رگ باریک از همه محکم‌تر به گلوکوز بسته است؛ پیوند میان شکر میانگین و خطر اینجا از میان آنچه اندازه گرفته شده نیرومندترین است. در سمت رگ بزرگ گلوکوز تنها تعیین‌کننده نیست، فشار خون و چربی خون دست‌کم به همان اندازه وزن برمی‌دارند. در نوع دو ساییدن رگ بزرگ بیشتر وقت‌ها پیش از گذاشته شدن نام آغاز شده است؛ حتی وقتی شکر بر مرز پیش می‌رود خطر قلب و رگ از پیش بالا رفته. یکی خاموش جمع می‌شود و دیگری خود را با یک رویداد می‌شناساند.

خاموشی سخت‌ترین سوی این نقشه است. آسیب رگ باریک هنگام آغاز نه درد می‌دهد و نه بینایی را خراب می‌کند؛ فرد خود را خوب حس می‌کند و رگ‌ها آغاز به عوض شدن کرده‌اند. دورهٔ زودهنگام به همین دلیل نه با حس، با نگاه گرفته می‌شود: به پشت چشم نگاه می‌شود، در ادرار آلبومین جسته می‌شود، در پا حس آزموده می‌شود. در سمت رگ بزرگ نخستین نشان بیشتر وقت‌ها در لحظه‌ای از زور بیرون می‌آید. تنگی سینه هنگام بالا رفتن از پله، دردی که هنگام راه رفتن در ساق آغاز می‌شود و با ایستادن می‌رود، سردتر ماندن آشکار یک پا از پای دیگر.

آیا همهٔ اندام‌ها هم‌زمان اثر می‌گیرند؟

نه، دو مقیاس با ساعت‌های جدا کار می‌کنند. در کسی گرفته شدن چشم آشکار است و توان صاف کردن کلیه همان‌طور سر جای خود می‌ایستد. در همان فرد سمت رگ بزرگ می‌تواند بی‌آنکه صدایی بدهد پیش برود.

جمع شدن آسیب چقدر می‌کشد؟

یک تقویم نیست. به اندازهٔ مدت، فشار خون و چربی خون و سیگار هم وزن برمی‌دارند. نوع دو مدتی دراز خاموش می‌ماند، پس هنگام گذاشته شدن تشخیص، گرفته شدن چشم یا کلیه در بخشی از افراد از پیش آغاز شده است.

آیا مغز هم در این نقشه هست؟

بله، در سمت رگ بزرگ. در سرخرگ‌هایی که مغز را می‌پرورند هم همان روند پلاک کار می‌کند؛ بالا رفتن خطر سکتهٔ مغزی از همین‌جا می‌آید. سکتهٔ مغزی خود را آهسته‌آهسته نه، ناگهان می‌شناساند: افتادن یک سوی چهره، ناتوانی‌ای که در یک بازو پدید می‌آید، خراب شدن سخن گفتن، رفتن بینایی یک چشم. این تصویر با دقیقه اندازه گرفته می‌شود و ارزیابی پزشکی فوری می‌خواهد.

نقشه اینجا تمام می‌شود و خود راه تمام نمی‌شود. هر اندام نشان‌های خود، شیوهٔ نگاه کردن خود و مقیاس زمانی خود را دارد؛ این‌ها را نوشته‌های جدا یکایک باز می‌کنند. نکتهٔ مشترک این است: چشم و کلیه و اعصاب و قلب و پا اندام‌هایی دور از هم به نظر برسند هم، نشانی‌های جدای یک داستان رگ‌اند.